نگرانی واشنگتن از تغییر توازن منطقه‌ای پس از شکست استراتژیک ترامپ

اکو ايران

بروزرسانی 1405/03/05 - 23:48

نگرانی واشنگتن از تغییر توازن منطقه‌ای پس از شکست استراتژیک ترامپ

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

گزارش‌ها از تماس تلفنی چند شب پیش ترامپ با سران چند دولت عربی و اسلامی و همچنین پست‌های خود ترامپ در شبکه‌های رحاکی از آنند که ترامپ در صدد سوق دادن این کشورها به پیوستن به پیمان ابراهیم است. این رویه می‌تواند تلاشی از سوی کاخ سفید در راستای جبران تفاهم‌نامه نه‌چندان مطلوب برای جمهوری‌خواهان با ایران باشد.

دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات متحده، گفته «به‌صورت الزامی درخواست می‌کند» تا کشورهای منطقه روابط رسمی با اسرائیل برقرار کنند. به نظر می‌رسد ترامپ در تلاش است از این طریق در ازای توافق با ایران، به نوعی رضایت اسرائیل را هم جلب کند.

مانع یا روان‌کننده؛ دستاوردی در ازای ناکامی دیگر؟
به نوشته میدل‌‌ایست آی، ترامپ دوشنبه مانع تازه‌ای بر سر راه توافق برای پایان دادن به جنگ با ایران ایجاد کرد و گفت که عربستان سعودی و دیگر کشورهای مسلمان باید با پیوستن به توافقات ابراهیم، روابط خود را با اسرائیل عادی‌سازی کنند. به گفته یک دیپلمات آمریکایی و یک دیپلمات عرب که از این اظهارات غافلگیر شده‌اند، بعید است در زمینه عادی‌سازی روابط پیشرفتی حاصل شود. این مقام گفت چه‌بسا ترامپ از موضوع عادی‌سازی به‌عنوان یک «روان‌کننده» برای تضمین همراهی اسرائیل با توافق ایران استفاده کند.

ترامپ در یک پست طولانی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «پس از تمام تلاش‌هایی که ایالات متحده برای کنار هم قرار دادن این پازل بسیار پیچیده انجام داده، باید اجباری باشد که همه این کشورها دست‌کم به‌طور هم‌زمان به توافق‌های ابراهیم بپیوندند». او افزود: «کشورهای مورد بحث عبارت‌اند از عربستان سعودی، امارات متحده عربی (که هم‌اکنون عضو است!)، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن و بحرین (که هم‌اکنون عضو است!)». اما چندین کشوری که او نام برد، همین حالا نیز روابط دیپلماتیک با اسرائیل دارند، هرچند این روابط پس از جنگ غزه و ماجراجویی‌های نظامی این رژیم علیه سوریه، لبنان و ایران، به‌شدت تیره شده است.

روابط مخدوش با تل‌آویو
مصر و اسرائیل در سال ۱۹۷۹ روابط دیپلماتیک برقرار کردند و اردن نیز در سال ۱۹۹۴ به این روند پیوست. ترکیه نخستین کشور با اکثریت مسلمان بود که در سال ۱۹۴۹ اسرائیل را به رسمیت شناخت. ایالات متحده سال‌هاست که عربستان سعودی را برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل تحت فشار قرار داده است. ریاض پیش از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ این ایده را در ازای دریافت تسلیحات آمریکایی و فناوری هسته‌ای بررسی می‌کرد، اما از آن زمان تاکنون، محمد بن سلمان، ولی‌عهد پادشاهی سعودی، آشکارا اسرائیل را به ارتکاب نسل‌کشی در غزه متهم و به رسمیت شناختن اسرائیل را به‌طور صریح به تشکیل کشور فلسطین گره زده است.

پاکستان، تنها کشور دارای سلاح هسته‌ای در جهان اسلام، نیز دیدگاه سردی نسبت به اسرائیل دارد. در همین حال، قطر در سپتامبر ۲۰۲۵ هدف حمله اسرائیل قرار گرفت؛ زمانی که اسرائیل مذاکره‌کنندگان حماس را در دوحه هدف قرار داد.

اندکی پس از پست ترامپ در شبکه‌های اجتماعی، یک منبع سعودی که هویتش فاش نشده بود، به چندین رسانه بزرگ آمریکایی بار دیگر تأکید کرد که پادشاهی سعودی تنها در صورتی روابط خود را با اسرائیل عادی‌سازی خواهد کرد که اسرائیل با «مسیر غیرقابل بازگشت به سوی تشکیل کشور فلسطین» موافقت کند. ولیعهد محمد بن سلمان نیز در نوامبر ۲۰۲۵ در کاخ سفید، درخواست مشابه ترامپ برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل را رد کرده بود.

گسترش بلندپروازی‌های دیپلماتیک
در همین رابطه، روزنامه وال‌استریت ژورنال نوشت، ترامپ طی تعطیلات آخر هفته خود دامنه بلندپروازی دیپلماتیک خود را گسترش داد و این گونه جلوه داد که نه‌تنها به‌دنبال پایان جنگ با ایران است، بلکه در پی توافقی برای عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و کل خاورمیانه نیز هست. ترامپ از نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود، عادی‌سازی روابط خارجی اسرائیل را به یکی از اولویت‌های اصلی تبدیل کرده و در سال ۲۰۲۰ با حمایت ترامپ، اسرائیل توافق‌های ابراهیم را با امارات متحده عربی، بحرین و مراکش امضا کرد؛ بااین‌حال، ترامپ و سلف او پیش از آغاز دومین دوره ریاست‌جمهوری‌اش، یعنی جو بایدن، نتوانستند این توافق‌ها را گسترش دهند.

به نوشته این روزنامه، بر اساس محاسبه ترامپ، تلاش اخیر او برای برقراری عادی‌سازی کشورهای مسلمان با تل‌آویو می‌تواند به ترامپ کمک کند تا هرگونه آتش‌بس محدود و توافق مربوط به کشتیرانی را به‌عنوان یک موفقیت بزرگ منطقه‌ای معرفی کند، و نه عقب‌نشینی؛ به‌ویژه در شرایطی که جریان‌های تندرو در حزب خودش هشدار داده‌اند یک توافق بد می‌تواند میراث سیاسی او را خدشه‌دار کند. ترامپ همچنین تهدید کرده است که در صورت شکست مذاکرات، درگیری‌ها را دوباره آغاز خواهد کرد.

با این همه، باربارا لیف، معاون سابق وزیر امور خارجه ایالات متحده در امور خاور نزدیک، به گاردین گفت: «کافی است بگوییم که هیچ‌کس از میان کسانی که عضو توافق‌نامه‌های ابراهیم نیستند، حاضر به پیوستن به آن نیست. شما نمی‌توانید ترکیه، قطر و عربستان سعودی را به این کار وادارید. مطلقاً نه». او گفت که وقتی ترامپ آخر هفته تلفنی با رهبران منطقه‌ای این پیشنهاد را مطرح کرد، با «سکوت حیرت‌انگیز» مواجه شد.

یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل نیز اظهار داشته که اظافه شدن توافق‌نامه‌های جدید به پیمان ابراهیم اسرائیل را خرسندتر نخواهد کرد و آن را نگران‌کننده و برای منطقه بد توصیف کرد. او گفت که در حال حاضر اسرائیل «در پایین‌ترین سطح توانایی خود برای تأثیرگذاری بر تصمیمات در واشنگتن» قرار دارد.

اشتباه فاجعه‌بار و تلاش برای ترغیب متحدان منتقد
در همین رابطه خبرگزاری الجزیره می‌نویسد: از زمانی که گزارش‌هایی درباره توافق احتمالی با ایران منتشر شدند، حامیان اسرائیل در ایالات متحده به ترامپ هشدار داده‌اند که این توافق را امضا نکند. چهره‌های رادیکال، از جمله برخی سناتورهای برجسته، مخالفت خود را با هر توافقی که نتواند اداره سیاسی تهران را برکنار یا دست‌کم به‌شدت تضعیف کند و توان نظامی این کشور را نابود سازد، ابراز کرده‌اند؛ بااین‌حال، پس از آنکه ترامپ احتمال برقراری روابط رسمی کشورهای عربی بیشتری با اسرائیل را به‌عنوان بخشی از توافق مطرح کرد، برخی از صداهای منتقد لحن خود را نرم‌تر کردند.

ترامپ اخیرا با انتقادهایی نادر، هرچند غیرمستقیم، از سوی قانون‌گذاران حزب جمهوری‌خواه خود روبه‌رو شد، زمانی که جزئیات توافق احتمالی با ایران فاش شد. گزارش‌ها حاکی از آن بودند که مفاد این توافق شامل آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران و پایان جنگ همراه با وعده مذاکرات بیشتر است.

سناتور تد کروز، متحد سرسخت ترامپ و حامی اسرائیل، روز شنبه گفت که درباره گزارش‌های مربوط به این توافق «نگران» است. کروز در پستی در شبکه‌های اجتماعی نوشت که اگر نتیجه همه این‌ها این باشد که نظام ایران که شعار «مرگ بر آمریکا» سر می‌دهند، اکنون میلیاردها دلار دریافت کند، بتواند اورانیوم غنی‌سازی کند و [به ادعای او] سلاح هسته‌ای توسعه دهد و کنترل مؤثری بر تنگه هرمز داشته باشد، آن‌گاه این نتیجه یک اشتباه فاجعه‌بار خواهد بود. آیپک نیز پستی از سناتور جمهوری‌خواه روجر ویکر را که در آن توافق را مورد انتقاد قرار داده بود، بازنشر کرد. ویکر گفت: «آتش‌بس ۶۰ روزه‌ای که شایعه شده، با این تصور که ایران روزی با حسن نیت وارد مذاکره خواهد شد، یک فاجعه خواهد بود. تمام دستاوردهای عملیات "خشم حماسی" بی‌ثمر خواهد شد!»

مایک پمپئو که در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ وزیر امور خارجه بود، نیز به این انتقادها پیوست و توافق شایعه‌شده را با توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ که مقام‌های دموکرات آن را مذاکره کرده بودند، مقایسه کرد. او افزود که این توافق «اصلاً در راستای شعار "اول آمریکا" نیست؛» دولت ترامپ به‌سرعت به اظهارات این دیپلمات ارشد سابق واکنش نشان داد و او را ناآگاه توصیف کرد. استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «مایک پمپئو هیچ نمی‌فهمد که درباره چه چیزی حرف می‌زند.» او افزود: «باید دهان احمقش را ببندد و کار واقعی را به حرفه‌ای‌ها بسپارد. او در جریان هیچ‌کدام از اتفاقاتی که در حال رخ دادن است قرار ندارد، پس از کجا می‌تواند چیزی بداند؟»

با این همه، سناتور آمریکایی لیندسی گراهام که از حامیان سرسخت جنگ به شمار می‌رود، روز شنبه هشدار داده بود که پایان دادن به درگیری برای بازگشایی تنگه هرمز، برای اسرائیل یک «کابوس» خواهد بود. دو روز بعد، در روز دوشنبه، ترامپ گفت که «باید اجباری باشد» که کشورهایی از جمله عربستان سعودی، قطر و پاکستان، در چارچوب توافق آمریکا با ایران، روابط دیپلماتیک با اسرائیل برقرار کنند. گراهام سپس این اقدام را ستود و مانور دیپلماتیک ترامپ را «صرفاً درخشان» توصیف کرد. مارک لوین، مفسر سیاسی حامی اسرائیل که به ترامپ نزدیک است، نیز روز دوشنبه پس از انتقاد از توافق احتمالی با ایران در روز شنبه، از تلاش برای عادی‌سازی روابط ستایش کرد. لوین در واکنش به پیشنهاد ترامپ گفت: «این واقعاً یک دستاورد عظیم خواهد بود!»

شکست راهبردی و نگران از تغییر توازن منطقه‌ای
درخواست ترامپ در روز دوشنبه در حالی مطرح شد که دولت او برای مذاکره بر سر توافق صلح پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۲۸ فوریه، با دشواری روبه‌رو و منتقدان اهداف و استراتژی ترامپ در این جنگ را زیر سؤال برده‌اند. او تصور می‌کند تلاش برای عادی‌سازی روابط می‌تواند شدت مخالفت حامیان اسرائیل را که با پایان جنگ با ایران مخالف‌اند، کاهش دهد. اما مشخص نیست که آیا ترامپ اهرم لازم برای تحمیل سیاست به دیگر کشورهای منطقه در چارچوب مذاکرات صلح با ایران را در اختیار دارد یا نه.

به گفته دانیا ثافر، مدیر اجرایی گالف اینترنشنال فاروم، ترامپ در تلاش است تا جنگی را که «یک شکست راهبردی» بوده، به‌سان موفقیتی برای آمریکا و اسرائیل معرفی کند. ثافر به الجزیره گفت کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه سعودی و قطر، «در این مرحله علاقه‌ای» به عادی‌سازی روابط ندارند. او توضیح داد که فراتر از مسئله فلسطین، کشورهای خلیج فارس که در طول جنگ هدف حملات ایران قرار گرفتند، نمی‌خواهند «توازن را به سود نظم منطقه‌ای تحت رهبری اسرائیل برهم بزنند».

او گفت که اگر ترامپ بر این موضوع پافشاری کند، تلاش برای عادی‌سازی روابط ممکن است حتی توافق آمریکا با ایران را نیز از مسیر خارج کند. ثافر گفت: «اینکه چه مقدار از این موضع صرفاً جنبه لفظی و نمادین دارد و چه مقدار واقعاً سیاست اساسی دولت ترامپ است، همان پرسشی است که هنوز درباره‌اش ابهام داریم.»

آرون دیوید میلر، مذاکره‌کننده خاورمیانه در دولت‌های جمهوری‌خواه و دموکرات هم که اکنون در بنیاد کارنگی برای صلح بین‌الملل فعالیت می‌کند، به وال‌استریت ژورنال گفت: «این یک امید است که به کهکشانی دور دست بسته شده تا واقعیت‌های نو در خلیج فارس.» او گفت کشورهای خلیج فارس که پس از اقدامات اسرائیل در کرانه باختری، غزه و لبنان به آن نزدیک شوند، با واکنش منفی عمومی روبرو خواهند شد.