برگزیده

ایران و آمریکا در ایستگاه تصمیم سیاسی

دنياي اقتصاد

بروزرسانی 1405/03/09 - 10:50

دنیای اقتصاد/ متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

سه رسانه بین‌المللی طی گزارش‌هایی جداگانه احتمال نهایی‌شدن توافق میان ایران و آمریکا را بررسی کرده و عنوان کردند که رئیس‌جمهور آمریکا اکنون خود را گرفتار معمایی پیچیده می‌بیند که راه خروج آسانی برای آن نمی‌توان متصور شد. همزمان با خبرهای امیدوارکننده در زمینه پایان درگیری‌ها در خاورمیانه، سه رسانه‌ بین‌المللی از زاویه‌های متفاوت به احتمال توقف کامل خصومت‌ها در منطقه پرداخته‌اند. این رسانه‌ها تبیین کردند که با وجود احتمال بازگشت صلح پایدار به منطقه، چنین به نظر می‌رسد که تردید و عدم اطمینان همچنان دست بالا را دارد.

احتمال نهایی‌شدن توافق
فارن پالیسی در گزارشی به تاریخ ۲۸ مه عنوان کرد که مذاکره‌کنندگان آمریکایی و ایرانی به طور آزمایشی بر سر یک تفاهم‌نامه ۶۰ روزه برای تمدید آتش‌بس دو طرف، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات هسته‌ای به توافق رسیده‌اند. با این حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هنوز این توافق را امضا نکرده است و ایران نیز هنوز به طور علنی به این طرح متعهد نشده است.

فارن پالیسی در ادامه نوشت که یک مقام آمریکایی که نامش فاش نشده، روز پنج‌شنبه به آکسیوس گفت: «این توافقی برای آوردن همه به پای میز مذاکره است. ما جزئیات را در مذاکرات بررسی خواهیم کرد.» این در حالی است که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، در یک نشست خبری در کاخ سفید از تایید نهایی توافق خودداری کرد و گفت: «همه چیز به آنچه رئیس‌جمهور می‌خواهد انجام دهد بستگی دارد.» کاخ سفید پیش از این ادعا کرده بود که به توافق با ایران نزدیک شده است، اما مذاکرات متوقف شده است. بنا به گزارش‌ها، مذاکره‌کنندگان آمریکایی روز سه‌شنبه جزئیات طرح ۶۰ روزه را به ترامپ اطلاع دادند، اما رئیس‌جمهور بلافاصله آن را امضا نکرد و گفت که چند روزی برای بررسی آن فرصت می‌خواهد. از سوی دیگر، روز چهارشنبه، ترامپ به خبرنگاران گفت که ایرانی‌ها «بسیار خواهان توافق هستند» اما «ما از آن راضی نیستیم.»

این نشریه در ادامه ادعا کرد:‌ در نظریه، این تفاهم‌نامه آتش‌بس را تمدید می‌کند تا دو طرف بتوانند مذاکرات هسته‌ای را برگزار کنند. با این حال، در عمل، هر دو کشور یکدیگر را به نقض آتش‌بس موجود متهم کرده‌اند. روز سه‌شنبه، نیروهای آمریکایی حملاتی را با ادعای «دفاع از خود» در جنوب ایران انجام دادند. روز بعد، ارتش ایالات متحده دور دوم حملات را انجام داد و چند پهپاد را رهگیری کرد. از سوی دیگر، یک مقام آمریکایی روز پنج‌شنبه به رویترز گفت: «این اقدامات سنجیده، کاملا دفاعی و با هدف حفظ آتش‌بس انجام شد.» در پاسخ، ایران روز پنج‌شنبه یک پایگاه نظامی ایالات متحده در کویت را هدف قرار داد و نیروهای کویتی را مجبور به رهگیری موشک‌های ایرانی کرد.

چنین حملاتی، مذاکرات برای پایان دادن به جنگ را با وجود ادعای مقامات آمریکایی مبنی بر دستیابی به توافق، تضعیف می‌کند. این در حالی است که علاوه بر تمدید آتش‌بس، طبق ا‌دعاها، این تفاهم‌نامه بیان می‌کند که کشتیرانی از طریق تنگه هرمز باید بدون محدودیت‌ باشد، به این معنی که تهران اجازه کنترل تحرک کشتی‌ها یا دریافت عوارض را نخواهد داشت. همچنین از ایران خواسته می‌شود ظرف ۳۰ روز تمام مین‌ها را از تنگه جمع‌آوری کند و ایالات متحده نیز به تناسب از سرگیری کشتیرانی تجاری، محاصره دریایی ایران را لغو خواهد کرد. تهران همچنین متعهد می‌شود که به دنبال سلاح هسته‌ای نباشد. ایران بارها اعلام کرده است که برنامه هسته‌ای این کشور فقط برای مصارف غیرنظامی است. با این حال، این تفاهم‌نامه از مقامات ایرانی می‌خواهد که در مورد ماهیت و سرنوشت اورانیوم غنی‌شده با خلوص بالای این کشور و همچنین سایر نگرانی‌های ایالات متحده در مورد قابلیت‌های غنی‌سازی ایران بحث کنند. در عوض، ایالات متحده موافقت می‌کند که در مورد کاهش تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدود‌شده ایران و ایجاد سازوکاری برای کمک به ایران برای دریافت کمک‌های بشردوستانه و سایر کالاها بحث کند.

در مورد سایر درگیری‌ها در خاورمیانه، این تفاهم‌نامه هر دو کشور را به ترویج «صلح منطقه‌ای» متعهد می‌کند، که احتمالا دولت ترامپ از آن برای فشار آوردن به ایران برای پایان دادن به حمایت از گروه‌های نیابتی استفاده خواهد کرد. این توافق همچنین پایان جنگ اسرائیل و حزب‌الله در لبنان را اعلام می‌کند. با این همه، حملات اسرائیل به لبنان همچنان ادامه دارد. اسرائیل روز پنج‌شنبه با حمله به بیروت و پیشروی بیشتر در لبنان، حملات خود را علیه این کشور گسترش داد.

تداوم سایه تردید
المانیتور نیز طی گزارشی به تاریخ ۲۸ مه عنوان کرد که به‌رغم خبرهای امیدوارکننده درباره تداوم آتش‌بس میان ایران و آمریکا، ‌به نظر می‌رسد که رئیس کاخ سفید همچنان با معمای خروج از وضعیت فعلی دست به گریبان است. این تارنمای اینترنتی عنوان کرد که ترامپ که با واکنش شدید جمهوری‌خواهان به طرح آتش‌بس ۶۰ روزه با ایران مواجه شده است، از این توافق نوظهور به عنوان «نقطه مقابل» توافق سال ۲۰۱۵ که به طور یک‌جانبه از آن خارج شده بود، دفاع کرده و در عین حال اصرار دارد که عجله‌ای برای امضای آن ندارد. فشار انتخابات پیش روی میان‌دوره‌ای و افزایش قیمت حامل‌های انرژی برای پایان دادن به جنگ تاثیر بسزایی بر عزم آمریکا برای اتمام خصومت‌ها داشته، اما با این حال به نظر نمی‌رسد که ماهیت اساسی بحران به نقطه حل‌وفصل نزدیک شده باشد.

در همین رابطه، علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بحران بین‌المللی، به المانیتور گفت که مسائل معوقه تفاهم‌نامه تا حد زیادی میان تهران و واشنگتن حل شده است. واعظ گفت: «در تهران به نظر می‌رسد که آنها قبلا تصمیم گرفته‌اند که این آتش‌بس به نفع آنهاست.» وی ادعا کرد: «اکنون مساله یک تصمیم سیاسی از سوی ترامپ است که در حال بررسی خروج مذاکره‌شده از یک جنگ پرهزینه است. این در حالی است که متحدان جمهوری‌خواه ترامپ از او می‌خواهند که کار را به‌اصطلاح تمام کند و با حملاتی سنگین به جنگ بازگردد.» المانیتور در ادامه نوشت: در عین حال، بسیاری از تحلیلگران شک دارند که مذاکرات در این بازه ۶۰ روزه به نتیجه برسد. واعظ نیز اظهار کرد: «به احتمال زیاد این توافق در سطح تفاهم‌نامه متوقف خواهد ماند و هرگز به چیزی جامع‌تر تبدیل نخواهد شد. با این اوصاف، این یک مسیر معقول برای خروج از مسیری است که از ابتدا نباید طی می‌شد.»

بن‌بست ترامپ
از سوی دیگر، روزنامه گاردین طی گزارشی به تاریخ ۲۹ مه نوشت که به‌رغم خوش‌بینی‌های موجود، تصمیم کاخ سفید برای پایان درگیری‌ها در خاورمیانه واکنش مثبتی از سوی متحدان جنگ‌طلب ترامپ به همراه نداشته است. بر اساس این گزارش، مفاد توافق ادعایی ۶۰ روزه برای مذاکره صلح در جنگ علیه ایران، دولت ترامپ را در میان هزینه‌های اقتصادی فزاینده پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای و خشم تندروهای جمهوری‌خواه که دولت آمریکا را به تسلیم شدن در برابر ایران متهم می‌کنند، گرفتار کرده است.

گاردین افزود: اختلاف عمومی بین ترامپ و جمهوری‌خواهان سنا بر سر تغییر رویکرد او به سمت دیپلماسی با ایران، در داخل دولت او نیز مشاهده شده است، جایی که جی. دی. ونس صلح‌طلب و مارکو روبیو، نومحافظه‌کار سنتی، مجبور شده‌اند بین سیاست‌های ترامپ در نوسان باشند، زیرا او برای خروج هر چه سریع‌تر از جنگ مدام تغییر موضع می‌دهد. در همین رابطه، دانا استرول، مدیر تحقیقات موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، گفت: «‌ترامپ در آغاز این جنگ از تلاش برای رسیدن به اهدافی مهم در زمینه موقعیت ایران سخن به میان آورده بود. اما اکنون و با گذشت ماه‌ها از شروع درگیری‌ها می‌توان گفت که هیچ یک از این اهداف استراتژیک محقق نشده است.»

در همین رابطه، سناتورهای جنگ‌طلب آمریکایی، تلاش‌ها برای استقرار مجدد ثبات در خاورمیانه را محکوم کرده‌اند. به عنوان نمونه، سناتور راجر ویکر، رئیس کمیته خدمات مسلح سنا، طی پیامی در شبکه ایکس نوشت: «شایعه آتش‌بس ۶۰ روزه یک فاجعه خواهد بود.» این استراتژیست سیاسی جمهوری‌خواه گفت: «زمان‌بندی وحشتناکی است. در حال حاضر خشمی نسبت به بودجه و انتخابات میان‌دوره‌ای وجود دارد. ‌جمهوری‌خواهان‌ احساس می‌کنند که ترامپ به آنها خیانت کرده است و اکنون نگرانند که او بیش از حد [برای بازگشایی تنگه هرمز] از خود گذشتگی نشان دهد.» این در حالی است که تد کروز و لیندسی گراهام، سناتورهای تندروی جمهوری‌خواه‌ نیز ‌به این توافق حمله کردند. گاردین در ادامه نوشت: این همان تنگنایی است که ترامپ این روزها خود را گرفتار آن می‌بیند. از یک سو، انتخابات میان‌دوره‌ای و بحران اقتصادی، وی را ناگزیر از قبول آتش‌بس و توافق با ایران کرده است. اما از سوی دیگر وی با خشم جمهوری‌خواهان و احتمال از دست دادن جایگاه سیاسی خود مواجه است.