گزیده اشعار «علی معلم دامغانی»؛ شاعری که تکرار نمی‌شود

کتابستان/ زبان علي معلم و نازک خيالي او باعث شده تا فهم اشعارش بسيار مشکل باشد. بخشي از اين ديرفهمي ريشه در تنبلي و بي حوصلگي مخاطب امروز دارد و بخشي ديگر به دشوارسرايي علي معلم باز مي گردد.مي توان گفت علي معلم در ترانه‌هايش با مخاطب عام آشتي کرده و توانسته با آن ارتباط برقرار کند. علي معلم از شاعراني است که نامش در تاريخ ادبيات مانا خواهد بود چرا که با وجود عدم اهتمام ايشان به انتشار اشعارشان هميشه مورد توجه اهل ذوق و هنر بوده است. قريب به سه دهه مجوعه «رجعت سرخ ستاره» تنها مجوعه شعر از علي معلم بود که در دسترس علاقمندان بود. طبيعتاً اشعاري که در اين سه دهه توسط وي سروده شده بود به صورت مجموعه‌اي جامع در اختيار نبود و چاپ اين کتاب که حاوي اين اشعار منتشر نشده است، مبارک اتفاقي براي مشتاقان اشعار وي محسوب مي‌شود. اين کتاب که داراي چهار بخش است (مثنوي‌هاي رجعت سرخ ستاره، مثنوي‌هاي پس از رجعت سرخ ستاره، قصيده‌ها، گزيده ترانه‌ها) با پاورقي‌هايي از دشواري‌هاي شعر معلم گره گشوده. علي معلم دامغاني شاعري پيشرو از لحاظ تکنيکي و محتوايي است. انديشه او مدام درحال گسترده‌تر شدن است و در يک تکنيک و فرم خاصي گرفتار نمي شود و مدام در حال تغيير فرم در اشعار جديد خود است. قالب اصلي و مهم علي معلم مثنوي است. مثنوي‌هاي علي معلم با وزن بلند سروده مي‌شود که اين کار در شعر فارسي کم‌سابقه بوده هرچند پيش از اين هم تجربه‌هايي از اين دست وجود داشت، اما اين علي معلم است که اين کار را به نحوي جدي پيگيري کرده و از ظرفيت‌هاي جديد آن به خوبي استفاده کرده است. براي مثال بيت: «به دريا هاي بي پاياب برگردان صدف ها را / به ماهي ها، به شهر آب، برگردان صدف ها را» نسبت به مثنوي هاي معمول ديگر وزن بلند تري دارد. علي معلم از جهت فخامت و پختگي زبان يادآور سبک خراساني است و حتي در بيت‌هايي مي بينيم که از سه قافيه تشکيل شده است و از جهت موسيقي دروني و کناري بسيار غني است. براي مثال به اين بيت توجه کنيد: «تفنگي عطسه کرد از بام، رشکي توخت بر خشمي/ دوتاري ضجه کرد از کوه، اشکي سوخت در چشمي» همانطور که ملاحظه مي کنيد اين بيت از سه قافيه تشکيل شده است. يا نحوه تکراري که در اين بيت وجود دارد نيز يادآور سبک خراساني است: «سفته ناسفته، ناسفته سفته / گفته نا گفته، نا گفته گفته». و يا اين بيت: «هِزار مرغ در اين عرصه زار مي‌خوانند / از اين هِزار يکي را هَزار مي خوانند». از جهت نازک خيالي و ريزبيني و مضمون سازي قرابتي با سبک هندي دارد و همانطور که از غزل هاي معلم که يادگار جواني هاي شاعر است زبان و تخيل بيدل کامل مشهود است و در بعضي ابيات خود معلم به اين مساله اذعان دارد. اما از لحاظ تکنيکي و فضاسازي هاي خاص مثنوي هايش يادآور فضاي مدرن و استفاده هايي از نظريات و ايده هاي نيما يوشيج است و مي توان اين مسئله را لمس کرد که علي معلم با وجود زباني دشوار و قديمي فضاي مدرن را درک کرده است و در آن نفس کشيده است. براي مثال مي توان به مثنوي «زمان آبستن جنگي است، جنگي مثل عاشورا» اشاره کرد که چنين آغازي دارد: «به درياهاي بي پاياب برگردان صدف ها را به ماهي ها، به شهر آب برگردان صدف ها را بگو چيزي که پنهان آرزو داريد، بايد شد بگو ساحل تهيدست است، مرواريد بايد شد» و يا اين ترانه از علي معلم که در اين مجموعه آورده شده است: «در اتاقي دلگير، تلي از ته سيگار مدرک "پي اچ دي" مونده روي ديوار بام کوتاه شعور، راه طولاني نان قرص ده تا ده تا، چاي ليوان ليوان...» زبان علي معلم و نازک خيالي او باعث شده تا فهم اشعارش بسيار مشکل باشد. بخشي از اين ديرفهمي ريشه در تنبلي و بي حوصلگي مخاطب امروز دارد و بخشي ديگر به دشوارسرايي علي معلم باز مي گردد. اين مسئله در ترانه ها بر طرف شده هرچند در همه ترانه‌ها به اين مسئله دست نيافته، اما به هر حال مي توان گفت علي معلم در ترانه‌هايش با مخاطب عام آشتي کرده و توانسته با آن ارتباط برقرار کند. مي توان به چند ترانه از علي معلم اشاره کرد که توسط خواننده‌هاي پاپ و سنتي اجرا شده اند: «پدرا، پدر بزرگا، مادرا، مادر بزرگا! / مثل گل مثل بهارين...» که اين ترانه نيز توسط محمد اصفهاني اجرا شده است. ديده بگشا اي به شهد مرگ نوشينت رضا / ديده بگشا بر عدم اي مستي هستي فزا....» که اين ترانه نيز که براي مولا علي(ع) سروده شده است توسط محمد اصفهاني اجرا شده است. ترانه‌هاي ديگري نيز وجود دارد که توسط خواننده‌هاي مختلفي خوانده شده و از طرف مخاطبين نيز مورد توجه بوده اند. اين کتاب توسط نشر سپيده باوران منتشر شده است. قيمت جلد سخت اين کتاب 29هزار تومان و قيمت شوميز آن 25هزار تومان است. اين کتاب در قطع رقعي و ۵۱۰ صفحه در نوبت چاپ اول منتشر شده است. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد