مروری بر آثار مکتوب درباره امام حسن عسکری (ع)

مروري بر آثاري که در يک سال اخير درباره اين شخصيت مهم تاريخي و مذهبي صورت گرفته است، به ما کمک خواهد کرد در ضمن شناخت بهتر ايشان، پژوهش‌ها و مطالعات بيشتري در اين داشته باشيم.

امام حسن عسگري (ع) يازدهمين امام شيعيان اثني عشري است. ايشان، بيشتر طول عمر خود را در حبس خانگي به سر برد؛ مخصوصا به دليل قول مشهوري که بيان مي‌کرد وي صاحب فرزندي خواهد شد که به ‌عنوان منجي آخرالزمان قيام خواهد کرد تا زمين را از عدالت پر کند. امام حسن عسگري (ع) طي سال‌هاي امامت خود در سامرا تحت محدوديت‌هاي اعمال‌شده از سوي خلافت عباسيان مي‌زيست. وي زير نظر جاسوسان خليفه‌هاي وقت بود؛ از اين‌رو، نمي‌توانست با شيعيان ارتباط آزادانه داشته باشد و تنها خواص اصحابش با وي شخصا ارتباط داشتند. وي در سال ۲۶۰ ه‍.ق بر اثر خوراندن زهر بيمار شد. معتمد (۲۳۱-۲۷۹)، خليفه عباسي، چند نفر مراقب به همراه پزشک و قاضي‌القضات را براي فريفتن مردم بر بالين حضرت فرستاد. در نهايت امام در اثر اين بيماري در ۸ ربيع‌الاول آن سال به شهادت رسيد.

کتاب زندگاني امام حسن عسکري (ع) از ولادت تا شهادت نوشته سيد محمد کاظم قزويني فرزند مرحوم آيت‌اللَّه حاج سيد محمد ابراهيم موسوي حايري قزويني از مشاهير خطباء، محدثين، مبلغين، مروجين و نويسندگان معاصر در سال ۱۳۰۸ش به دنيا آمد و در سال ۱۳۷۳ در گذشت. او هفت سال در کويت اقامت کرد و به خدمات تبليغي و تأليفي اشتغال داشت و پس از بازگشت به ايران و چند بار براي ارشاد و تبليغ دين، به استراليا سفر کرد.

کتاب حاضر روايتي از زندگاني امام حسن عسگري عليه‌السلام است که در يازده فصل به بيان مراحل زندگي ايشان پرداخته است. «ولادت امام حسن عسگري (ع)»، «نصوص بر امامت آن امام بزرگوار»، «امام حسن عسکري (ع) در وفات برادرش سيد محمد»،  « نرجس خاتون»، «حضرت عسکري (ع) در رحلت پدر بزرگوارشان»، «حاکمان معاصر با امام حسن عسگري (ع)»، «ياران حضرت عسکري»، «ميلاد امام مهدي (عج)»، «درباره نامه‌ها و سخنان امام حسن عسکري (ع)»، «کلمات قصار امام حسن عسگري (ع)»، «رحلت آن بزرگوار»، «پس از شهادت امام حسن عسگري (ع)»، «مشهد شريف والامقام و سيزده بار بازسازي‌ آن» عنوان‌هاي فصل‌هاي اين کتاب هستند.

اين کتاب با نام الامام الحسن العسگري من المهد الي اللحد، در سال ۱۴۱۳، در انتشارات دارالکتاب اسلامي لبنان به چاپ رسيد و در سال‌هاي گذشته ترجمه‌هايي از اين کتاب ارائه شده است اما حسين فريدوني، مترجم اثر فعلي که پيش از اين نيز ترجمه ديگري از اين کتاب را ارائه کرده بود، اين نسخه را با تصحيح، مقابله و پانوشت‌ها و ويراستاري دقيق علي اکبر اميراقبال در اختيار مخاطبان قرار داده است.

 کتاب زندگاني امام حسن عسکري (ع) از ولادت تا شهادت، نوشته علامه محمد کاظم قزويني، با ترجمه حسين فريدوني در ۳۳۴ صفحه توسط نشر آفاق به چاپ رسيده است.

وفاه ‌الامام ‌الحسن ‌بن ‌علي ‌العسکري (ع)، نوشته محمدبن‌عبدالله خطي‌بحراني، از فقهاي شيعه بحرين در قرن يازده و دوازده قمري است که به سرگذشت امام حسن عسکري (ع) امام يازدهم شيعيان پرداخته و و آن را تدوين کرده است. در اين اثر نخست ابعاد زندگي امام عسکري (ع) را بر شمرده و کنيه‌ها و القاب ايشان را ذکر کرده و کلمات حکمت‌آميز آن حضرت را بيان مي‌کند. بخش بعدي مربوط به زندگي‌نامه اهل‌بيت (ع) است و در پايان نوشتار با آوردن متن اصلي کتاب وفات امام حسن عسکري (ع) محتويات اين اثر را مورد بررسي قرار مي‌دهد. متن زيارت امام ابي محمد، حسن بن علي العسکري (ع) در اين مجموعه از مطالب ارزشمند به ‌حساب مي‌آيد.

وفاه ‌الامام ‌الحسن ‌بن ‌علي ‌العسکري (ع)، نوشته محمد بن ‌عبدالله خطي ‌بحراني، با تحقيق ابراهيم سيد صالح ‌شريفي، به زبان عربي در ۱۴۰ صفحه توسط انتشارات دار زين‌العابدين در قم به چاپ رسيده است.

آثار تلخيصي از کتاب زندگاني ۱۴ معصوم (ع)، تاليف شيخ عباس قمي نيز همواره بسيار مورد توجه بوده اند، در ماه هاي اخير نيز دو اثر در اين زمينه کار شده است که برگرفته از متن اثر شيخ عباس قمي بوده و به نوعي آثاري يکسان به شمار مي‌آيند.

البته اين نکته که چرا بايد کتابي که به اشکال گوناگون در اختيار مخاطبان داشته باز هم منتشر شود و چندين ناشر در يک سال آن را به چاپ برسانند، سوالي بي پاسخ است.

کتاب خلاصه زندگاني امام حسن عسکري (ع)، يکي از آثار جالب توجه در ماه‌هاي اخير است، اين کتاب در شش فصل به ولادت، القاب و زندگي مادر اين امام ارجمند و در ادامه آن به ويژگي‌هاي اخلاقي امام عسکري (ع) مي‌پردازد. در ديگر بخش‌هاي اين کتاب به بيانات حکمت‌آموز آن حضرت و در ادامه به وقايع شهادت ايشان پرداخته شده است و فصل پاياني که کوتاه ترين بخش اما منحصر به فرد است، درباره ياران امام حسن عسکري نوشته شده است.

خلاصه زندگاني امام حسن عسکري (ع)، با گردآوري زهرا احمدي در۵۰ صفحه توسط نشر سرمستان منتشر شده است.

کتاب زندگي امام حسن عسکري (ع)، اثر ديگري برگرفته از کتاب شيخ عباس قمي با گردآوري شيما امين است که با زباني ساده و بياني روان به رشته تحرير درآمده است. اين کتاب در ۴۲ صفحه توسط نشر زرين‌آرا به چاپ رسيده است.

کتاب هاي کودک نيز از روند تکرار مصون نمانده اند، در يک سال اخير ۵ اثر کودک نوجوان، دو کتاب شعر و سه کتاب داستاني، از زندگي امام حسن عسکري به چاپ رسيده است که اين آثار به شدت به يکديگر شبيه هستند.

کتاب مصور امام حسن عسکري، سرگذشت زندگي امام يازدهم شيعيان را در قالب اشعار کودکانه براي گروه سني پيش از دبستان و دبستان تدوين کرده است. نخست به دنيا آمدن امام حسن عسکري (ع)، رفتار با محبت اهل مدينه، تبعيد شدن پدر آن حضرت توسط خليفه و بخشندگي و خوش‌خلقي امام يازدهم (ع)، زنداني شدن و در پايان قصه شهادت ايشان با مسموميت زهر را روايت مي‌کند. اين کتاب يازدهمين شماره از مجموعه ۱۴ جلدي زندگي معصومين است که در هر جلد آن به زندگاني چهارده معصوم (ع) اشاره شده است.

کتاب مصور امام حسن عسکري، سروده نجمه‌السادات هاشمي با تصويرگري نفيسه صحرايي ، در ۱۲ صفحه رحلي توسط نشر حديث نينوا به چاپ رسيده است.

کتاب زندگي‌نامه امام حسن عسکري (ع)، نوشته مجتبي عبدي‌ اسکندري‌ تربقان، شعر مريم جباري و تصويرگري زهره سيدمراغه، در ۱۲ صفحه توسط نشر آفرين‌گل  منتشر شده است.

معصوم سيزدهم: زندگي‌نامه حضرت امام حسن عسکري (ع)، نوشته عباس داداش‌زاده، به ويراستاري مرجان نجارخراساني و تصويرگري جلال پيرمرزآباد است که توسط نشر ميامين به چاپ رسيده است.