کتاب‌شناسی عملیات والفجر ۸ در آثار مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

،با فرار رسيدن سالروز اين عمليات مرکز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس بر آن شده است تا پژوهش‌هاي صورت گرفته در رابطه با اين عمليات را که در قالب کتاب توسط اين مرکز منتشرشده معرفي نمايد و شرح مختصري از هرکدام ارائه نمايد.

طبيب زندان دولَه‌تو (روايت دکتر سيد مسعود خاتمي) (گفت و گوي دوازدهم: شيوه‌هاي درمان مصدومان شيميايي)

کتاب تاريخ شفاهي دکتر سيد مسعود خاتمي تحت عنوان «طبيب زندان دوله‌تو» روايت يکي از شخصيت‌هاي عرصه پزشکي سپاه است و به تبيين نقش معاونت بهداري کل سپاه در جنگ و نقش پزشکان در آن سال‌هاي پر حماسه و شکوهمند مي‌پردازد. مجري کتاب دکتر محمدرضا باقري مي‌باشد که طي ۲۷ جلسه در قالب ۱۴ گفتگو از تولد تا انقلاب اسلامي، اسارت در زندان دوله‌تو، فرماندهي استان فارس تا عضويت در شوراي عالي سپاه، مسئوليت در بهداري جنگ و کمک به شکل‌گيري ستاد امداد و درمان و چگونگي تشکيل بسيج جامعه پزشکي و بهره‌گيري از ظرفيت درماني کشور در خدمت جنگ با دکتر خاتمي گفتگو داشته‌اند. همچنين در بخشي از کتاب به موضوعات تخصص بهداري در جنگ مانند بهداشت در جنگ، مواجهه با عوامل ناشناخته شيميايي، درمان مصدومان شيميايي و تحقيقات براي کمک به مجروحان جنگ پرداخته ‌شده است. توجه به تاريخچه تشکيل و توسعه دانشگاه علوم پزشکي حضرت بقيه‌الله (عج) و نقش دکتر خاتمي در تأسيس اين دانشگاه و توسعه بيمارستان‌هاي وابسته به آن و نقش مرکز تحقيقات بيولوژيک در شناسايي شهدا از ديگر موضوعاتي است که در اين کتاب مطرح شده است.

جنگ الکترونيک (روايت علي اسحاقي) (جلسه هفدهم: جنگال در عمليات والفجر ۸، جلسه هجدهم: غافلگيري عراق در فاو و جلسه نوزدهم: عمليات والفجر ۸ اوج موفقيت هاي جنگال)

جرقه شکل گيري واحد شنود وقتي زده شد که علي اسحاقي بيسيم روشن عراقي ها را در منطقه دارخوين به غنيمت گرفت. عملکرد موفق واحد شنود تا عمليات فتح‌المبين، سبب شد تا اين واحد نوپا با نام واحد جنگ الکترونيک از عمليات بيت المقدس تا پايان جنگ نقش آفريني کند. از جمله مأموريت هاي جنگ الکترونيک رصد کردن فعاليت هاي ارتش عراق از خط مقدم تا بغداد بود. علي اسحاقي در ۲۷ جلسه گفت وگو، شکل گيري، توسعه و مأموري

 مخابرات (روايت مهدي شيراني‌نژاد) (جلسه شانزدهم: مخابرات در عمليات والفجر ۸)

سردار شيراني‌نژاد در گفت وگوهاي صورت گرفته ابتدا به صورت گذرا بر دوران کودکي و نوجواني خويش مروري داشت و سپس نحوه ورودش به سپاه پاسداران اصفهان و فراگيري آموزش هاي اوليه را توضيح داد. پس از آن سردار شيراني‌نژاد به تناسب سؤال هاي طرح شده، ابتدا به تشريح اقدامات رزمندگان اصفهان در جبهه دارخوين پرداخت و سپس به نقش مخابرات در عمليات هاي مهم و سرنوشت ساز دفاع مقدس اشاره نمود و موضوعاتي همچون امنيت مخابرات، پيدايش ساختار رزمي مخابرات، تشکيل مخابرات قرارگاه خاتم الانبيا و ديگر قرارگاه هاي مخابرات و نقش آنها در عمليات هاي مختلف در جبهه هاي غرب و جنوب را به صورت مبسوط تشريح کرد. مسائلي نيز در حاشيه اين موضوعات اصلي مد نظر قرار گرفت که در عين اهميت بسيار جذاب و خواندني است.

 با نواي کاروان (به روايت محمدصادق آهنگران) (گفت و گوي دوازدهم: نواي جهاد از هور تا شلمچه و گفت و گوي بيستم: الگوي فرهنگي دفاع مقدس)

کتاب تاريخ شفاهي حاج صادق آهنگران با عنوان «با نواي کاروان» در سال ۱۳۹۹ توسط انتشارات مرکز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس منتشر شده است. مجري تاريخ شفاهي حاج صادق آهنگران، حجت‌الاسلام‌والمسلمين محمدمهدي بهداروند مي‌باشد. معرفي ابعاد شخصيتي و نقش مهم راوي در دفاع مقدس، تجليل و تکريم از نقش مداحان و ذاکران در آن سال‏‌ها و تأکيد بر نقش خانواده ايشان در همراهي و همسنگري با وي از نکات مهم و با اهميتي است که در اين کتاب به آن‌ها پرداخته‌شده است. محتواي کتاب شامل شش بخش اصلي است؛ بخش اول از تولد تا آغاز جنگ تحميلي، بخش دوم دوره رشد و بالندگي در بستر جنگ تحميلي، بخش سوم گونه‎شناسي و مناسبت‎شناسي نوحه‌‏ها، بخش چهارم از شخصيت‏‌هاي تأثيرگذار در مسير زندگي ايشان، بخش پنجم فعاليت‏‌هاي فرهنگي برون‏‌مرزي و بخش ششم شخصيت و عملکرد حاج صادق آهنگران از منظر مسئولان تبليغات جبهه و جنگ آن دوره است. آلبوم تصاوير حضور ايشان در جبهه در انتهاي کتاب اضافه شده است.

خرمشهر تا فاو (فصل دوم: عمليات والفجر ۸)

کتاب حاضر در دوفصل تنظيم گرديده است. درفصل اول تحت عنوان «نگاهي اجمالي به جنگ از بيت المقدس تا بدر» ابعاد و زواياي جنگ از آزادي خرمشهر تا قبل از عمليات والفجر ۸ به صورت اجمالي در هشت مبحث مورد بررسي قرار گرفته است. نقاط قوت و ضعف خودي و دشمن، دستاوردهاي نظامي سياسي و همچنين چگونگي ارتقاي خودي در زمينه هاي سازماندهي و تاکتيک در طول اين دوران ازسير مربوطه مي توان دريافت، اين مباحث عبارتند از:  ۱- فتح خرمشهر ۲- عمليات رمضان  ۳- عمليات محدود ) مسلم بن عقيل ـ محرم ( ۴- والفجر مقدماتي ويک ۵- توجه مجدد به عمليات محدود و گسترش جنگ در سراسر مرز (والفجر ۲ و ۳و ۴) ۶- عمليات خيبر: اتخاذ تاکتيک ويژه جهت دستيابي به ابتکار عمل ۷- عمليات بدر و  ۸- پس از بدر: گسترش جنگ شهرها و انجام سلسله عمليات محدود (قدس ۱تا ۵ و عاشورا ۴)

فصل دوم کتاب به عمليات بزرگ و سرونشت ساز والفجر ۸ (پيروزي فاو) اختصاص دارد. از ويژگيهاي اين کتاب دارا بودن فهرست راهنماي موضوعي کتاب جهت سهولت دستيابي محققان آورده شده است.

تنبيه متجاوز (فصل سوم: تغيير موازنه به نفع ايران (بهمن ۱۳۶۴ - فروردين ۱۳۶۶))

در اين کتاب، ابعاد گوناگون جنگ از آغاز عمليات رمضان در تير ماه ۱۳۶۱ تا فروردين ۱۳۶۷(شش سال) مورد بحث و بررسي قرار گرفته است.

در کتاب «تنبيه متجاوز» مسائل مربوط به جنگ از تير ۱۳۶۱ تا فروردين ۱۳۶۷ با تأکيد بر تنبيه متجاوز و موازنه نظامي و نيز تغيير استراتژي عمليات دو طرف جنگ براي کسب برتري در اين زمينه را شامل مي‌شود.

کتاب تنبيه متجاوز از چهار فصل تشکيل شده است؛ فصل اول با عنوان «تحول در صحنه نبرد» دوره زماني ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۲ را دربر دارد. فصل دوم، «ابتکارات نظامي» نام دارد. در اين فصل که اسفند ۱۳۶۲ تا دي ۱۳۶۴ مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته، با بررسي سه عمليات خيبر، بدر کميل و قادر، ابتکارات نظامي نيروهاي خودي بازبيني شده است. فصل سوم با عنوان «تغيير موازنه به نفع ايران» از بهمن ۱۳۶۴ تا فروردين ۱۳۶۶ را دربر دارد. فصل چهارم، «تغيير استراژي عملياتي و عوامل مؤثر بر آن» نام دارد. اين فصل شامل مقطع زماني فروردين ۱۳۶۶ – فروردين ۱۳۶۷ است.

فاو تا شلمچه (فصل اول: تحولات سياسي نظامي پس از فتح فاو)

اين کتاب هفت فصل دارد که در آنها مطالب زير مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است: فصل اول «نگاهي اجمالي به عمليات والفجر هشت»، شکلگيري و چگونگي عمليات فاو؛ فصل دوم «تشديد فشار به جمهوري اسلامي »، تلاش قدرتهاي بزرگ براي فشار بيشتر به ايران جهت جلوگيري از موفقيت در جنگ، و استراتژي قدرتهاي بزرگ جهت خاتمه جنگ بدون طرف پيروز؛ فصل سوم «تدابير و اقدامات مسؤولين کشور» به ويژه حضرت امام خميني(ره)، رويارويي با وضعيت جديد و تأکيد امام بر ادام هي جنگ، طرح‌ريزي و اجراي عمليات محدود؛ فصل چهارم «تجزيه و تحليل ماجراي مکفارلين»، روند شکل‌گيري سياست خارجي جديد آمريکا در مقابل ايران و تأثيرات تعيي نکننده ماجراي مکفارلين در روابط دو کشور؛ فصل پنجم «عمليات کربلاي چهار»، کمکهاي اطّلاعاتي آمريکا به عراق براي کشف مناطق عملياتي؛ فصل ششم «عمليات کربلاي چهار»، وضعيت دشوار جمهوري اسلامي در روند تحولات جنگ به‌ويژه پس از عمليات کربلاي چهار؛ فصل هفتم «آخرين تحرک نظامي در جنوب»، چگونگي انجام عمليات کربلاي هشت، مرحله تکميلي عمليات کربلاي پنج.

آغاز تا پايان (فصل ۷: جنگ تغيير توازن به سود ايران)

اين کتاب کل دوران جنگ، از زمينه سازي هجوم ارتش عراق تا آتش بس را شامل مي شود. در اين مجموعه جنگ به پنج دوره زماني تقسيم شده است و هر دوره در يک جلد گنجانده شده است، به موازات اين مجموعه، کتاب «آغاز تا پايان» تهيه و تنظيم شده است که به بررسي کلي و اجمالي جنگ پرداخته است.

کتاب «آغاز تا پايان»، کتاب نسبتا جامع و مختصري است از تهاجم عراق به سرزمين ايران اسلامي تا پايان جنگ که در آن وقايع سياسي ـ نظامي اين دوران بررسي شده است. برخي اين کتاب را در امتداد مجموعه پنج جلدي «سيري در جنگ ايران و عراق» مي‌دانند اما به لحاظ موضوع بندي جديد و سبک و سياق فصل‌بندي آن و مهم‌تر از همه بيان جنگ از آغاز تا پايان در يک جلد، نمي‌تواند در ادامه مجموعه ياد شده باشد و بيشتر به عنوان يک کتاب مستقل قابل ارزيابي است.

يکي از تفاوت‌هايي که اين کتاب را از ساير کتب منتشر شده مرکز مطالعات و تحقيقات دفاع مقدس، متمايز مي‌کند اين است که ملاک تقسيم‌بندي و عنوان فصل‌ها بر اساس سال مي‌باشد که نگرشي جديد محسوب مي‌شود و سعي شده عناويني انتخاب شود که وضعيت کلي حاکم بر هر سال جنگ را بيان نمايد.

اطلس ۴۱ ثارالله در ۸ سال دفاع مقدس (فصل چهارم: نبردهاي پيروز)

يکي از کتاب‌هايي که در حوزه اطلس يگاني منتشر شده است کتاب «اطلس لشکر ۴۱ ثارالله» در هشت سال دفاع مقدس تأليف عباس ميرزايي است. ناگفته نماند براي تهيه و انتشار اين اطلس سردار شهيد سپهبد قاسم سليماني نقش بسيار جدي و ارزنده‌اي را به‌عهده داشته است به‌طوري‌که با تلاش و همت ايشان کارنامه لشکر ۴۱ ثارالله، همراه با نقشه‌هاي عملياتي لشکر  تهيه و تدوين شد.

کتاب «اطلس ۴۱ ثارالله» متشکل از شش فصل است؛ فصل اول را با عنوان «تجاوز ارتش عراق و تشکيل هسته‌هاي مقاومت» با نگاهي بر تشکيل کميته انقلاب اسلامي و سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در کرمان آغاز کرده و با اشاره به آغاز جنگ تحميلي و تشکيل تيپ و لشکر ۴۱ ثارالله و اولين اعزام‌ها به پايان مي‌برد.

اعزام اولين گردان سازمان‌يافته استان به جبهه جنوب و عمليات‌هاي کرخه نور و ثامن‌الائمه و طريق‌القدس، نبردهاي فتح‌المبين و بيت‌المقدس موضوعاتي هستند که در فصل دوم، با عنوان «آزادي سرزمين‌هاي اشغال‌شده» آورده شده‌اند.

در فصل سوم، با عنوان «تعقيب متجاوز»، عمليات رمضان، نبردهاي والفجر مقدماتي، والفجر ۱، والفجر ۳ و والفجر ۴ بررسي‌شده‌اند. عمليات‌هاي خيبر و والفجر ۸ همچنين نبردهاي کربلاي ۱ و ۴ و ۵ و تکميلي کربلاي ۵، در فصل چهارم به‌عنوان «نبردهاي پيروز» مرور مي‌شوند. در فصل پنجم، با عنوان «نبردهاي کوهستاني»، عمليات‌هاي کربلاي ۱۰، نصر ۴ و والفجر ۱۰ بررسي‌شده‌اند. سرانجام، فصل ششم کتاب، با عنوان «پايان جنگ»، به نبردهاي پاياني جنگ پرداخته است.

همچنين در ابتداي کتاب «اطلس لشکر ۴۱ ثارالله» سردار شهيد حاج قاسم سليماني يادداشتي نوشته است.

 اطلس لشکر ۲۷  محمد رسول الله در دوران دفاع مقدس (فصل چهارم: نبردهاي آبي ـ خاکي)

اين اطلس مشتمل از عکس، نقشه، کالک و نمودار است و شرح تشکيل لشکر ۲۷ و ماموريت برون مرزي تيپ ۲۷ و دستگير شدن احمد متوسليان توسط فالانژها و عمليات‌هايي که در جبهه جنوبي و شمالي و جبهه مياني، لشکر حضور داشته و حماسه آفريني کرده، روايت مي کند. در اين اطلس ۲۳ عمليات به صورت فشرده معرفي شده است.

اين کتاب ۲۷۲ صفحه اي مشتمل بر ۶ فصل است، گفت: اين اطلس، در ابتدا به تشکيل تيپ ۲۷ و پشتيباني تيپ ۲۷ که پادگان وليعصر سپاه تهران بوده، اشاره دارد و سپس به عمليات‌هاي آزادسازي خرمشهر و مقطع ابتدايي جنگ مي پردازد، سپس به تنبيه متجاوز و بعد از عمليات رمضان ورود مي کنيم. فصل بعدي عمليات‌هاي آبي و خاکي خيبر، بدر و والفجر ۸ را به تصوير کشيده و در آخر هم عمليات‌هاي سرنوشت‌ساز از کربلاي ۵ تا انتهاي جنگ را به‌طور خلاصه شرح داده است. همچنين لشکر ۲۷ حضرت رسول (ص) يکسري عمليات‌هاي کوهستاني هم دارد که جابه‌جايي‌هايش از جنوب به غرب يکي از فصول کتاب است.

اطلس لشکر ۷ ولي عصر (عج) در دوران دفاع مقدس (فصل پنجم: نبردهاي سرنوشت‌ساز)

اطلس لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) سومين اطلس يگاني است. اين اطلس به بررسي نقش و عملکرد لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) و حماسه‌آفريني رزمندگان و فرماندهان آن در طول ۸ سال دفاع مقدس مي‌پردازد. اين کتاب از شش فصل تشکيل شده که در هر فصل به بيان و بررسي عملکرد لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) در طول هشت سال دفاع مقدس پرداخته شده است. از ويژگي‌هاي اين کتاب مي‌توان به ثبت و مستندسازي عملکرد لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) در عمليات‌هاي مختلف، نمايش دقيق نقشه عمليات‌هاي اين لشکر، همچنين درج اطلاعات و آمار رزمندگان، جانبازان و شهداي آن در قالب اطلس عمليات‌هاي لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) اشاره کرد. همچنين معرفي واحدهاي تخصصي در يگان ۷ ولي‌عصر (عج) به عنوان وجه تمايز اين اطلس با ساير اطلس‌هايي است که تاکنون منتشر شده‌اند.

اطلس ۴۱ ثارالله در ۸ سال دفاع مقدس (فصل چهارم: نبردهاي پيروز)

يکي از کتاب‌هايي که در حوزه اطلس يگاني منتشر شده است کتاب «اطلس لشکر ۴۱ ثارالله» در هشت سال دفاع مقدس تأليف عباس ميرزايي است. ناگفته نماند براي تهيه و انتشار اين اطلس سردار شهيد سپهبد قاسم سليماني نقش بسيار جدي و ارزنده‌اي را به‌عهده داشته است به‌طوري‌که با تلاش و همت ايشان کارنامه لشکر ۴۱ ثارالله، همراه با نقشه‌هاي عملياتي لشکر  تهيه و تدوين شد.

کتاب «اطلس ۴۱ ثارالله» متشکل از شش فصل است؛ فصل اول را با عنوان «تجاوز ارتش عراق و تشکيل هسته‌هاي مقاومت» با نگاهي بر تشکيل کميته انقلاب اسلامي و سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در کرمان آغاز کرده و با اشاره به آغاز جنگ تحميلي و تشکيل تيپ و لشکر ۴۱ ثارالله و اولين اعزام‌ها به پايان مي‌برد.

اعزام اولين گردان سازمان‌يافته استان به جبهه جنوب و عمليات‌هاي کرخه نور و ثامن‌الائمه و طريق‌القدس، نبردهاي فتح‌المبين و بيت‌المقدس موضوعاتي هستند که در فصل دوم، با عنوان «آزادي سرزمين‌هاي اشغال‌شده» آورده شده‌اند.

در فصل سوم، با عنوان «تعقيب متجاوز»، عمليات رمضان، نبردهاي والفجر مقدماتي، والفجر ۱، والفجر ۳ و والفجر ۴ بررسي‌شده‌اند. عمليات‌هاي خيبر و والفجر ۸ همچنين نبردهاي کربلاي ۱ و ۴ و ۵ و تکميلي کربلاي ۵، در فصل چهارم به‌عنوان «نبردهاي پيروز» مرور مي‌شوند. در فصل پنجم، با عنوان «نبردهاي کوهستاني»، عمليات‌هاي کربلاي ۱۰، نصر ۴ و والفجر ۱۰ بررسي‌شده‌اند. سرانجام، فصل ششم کتاب، با عنوان «پايان جنگ»، به نبردهاي پاياني جنگ پرداخته است.

همچنين در ابتداي کتاب «اطلس لشکر ۴۱ ثارالله» سردار شهيد حاج قاسم سليماني يادداشتي نوشته است.

اطلس خرمشهر در جنگ (فصل هفتم: آزادسازي شلمچه)

کتاب «خرمشهر در جنگ» دومين جلد از مجموعه اطلس راهنما است که به يکي از مهم‌ترين مناطق هجوم دشمن و مقاومت مردمي در آن منطقه، اختصاص يافته و مروري بر حماسه مقاومت و حماسه آزادسازي خرمشهر است.

کتاب «خرمشهر در جنگ» ۷ بخش دارد. در بخش اول «جغرافياي طبيعي و انساني خرمشهر» تشريح گرديده است. بخش دوم «پيروزي انقلاب اسلامي و بحران سازي گروه خلق عرب» نام دارد که در آن به شروع فعاليتهاي تجزيه طلبانه پس از پيروزي انقلاب اسلامي در خرمشهر و تلا شهاي مذبوحانه براي سيطره يافتن بر اين شهر با پشتوانه دولت بعث عراق، پرداخته شده است. بخش سوم که «در آستانه جنگ» نام دارد، به شرح فعاليتها و اقدامات ايذايي و تحرکات مرزي ارتش عراق اختصاص دارد که طي دوران قبل از آغاز رسمي جنگ به وقوع پيوسته است. در بخش چهارم با عنوان «هجوم ناموفق ارتش عراق»، وقايع مربوطه به هفته اول هجوم ارتش عراق به خرمشهر، بررسي شده است. در بخش پنجم با عنوان «اشغال خرمشهر» شرح مختصري درباره حملات پي‌درپي دشمن و نيز مقاومت مدافعان و نهايتاً اشغال خرمشهر درج شده است. در بخش ششم حماسه بزرگ «آزادي خرمشهر» و در بخش هفتم «آزادسازي شلمچه» به دست رادمردان ايران اسلامي گزار ش شده است .

اطلس خوزستان در جنگ (محور خرمشهر ـ آبادان؛ تعقيب متجاوز)

اولين جلد از مجموعه اطلس راهنما، «خوزستان در جنگ» نام دارد. در اين جلد ضمن بررسي اوضاع خوزستان در قبل و بعد از انقلاب اسلامي، وقايع جنگ در اين استان به هنگام هجوم قواي عراق و اشغال آن و مقاومت نيروهاي مردمي و نظامي ايران در برابر اين هجوم و سپس آزادسازي مناطق اشغالي با همت اين نيروها و در نهايت وضعيتي که به آتش بس منجر شد، به اختصار مرور شده است.

کتاب «خوزستان در جنگ » پنج فصل دارد. در فصل اول به خوزستان قبل از انقلاب، از انقلاب تا شروع جنگ و همچنين هجوم ارتش عراق به اين سرزمين و اهداف عراق از اين هجوم و ميزان دست‌يابي به آن، پرداخته شده است.

هر يک از فص لهاي دوم، سوم و چهارم به گزارش هجوم دشمن به يکي از محورهاي سه گانه استان خوزستان: محور شوش – دزفول؛ محور سوسنگرد – اهواز؛ محور خرمشهر – آبادان اختصاص يافته است.

همچنين، عملياتهاي آزادسازي و عملياتهاي تعقيب متجاوز که در هر يک از اين محورها انجام شده است به همراه نتايج آن در فصل مربوط به همان محور، به اختصار بيان شده است. فصل آخر مروري بر تهاجم مجدد عراق در ماه پاياني جنگ و حماسه بزرگ رزمندگان اسلام براي عقب راندن متجاوزين مي‌باشد.

اطلس جنگ ايران و عراق فشرده نبردهاي زميني (تعقيب دشمن در جبهه جنوبي)

در اطلس «جنگ ايران و عراق؛ فشرده نبردهاي زميني»، هشت سال جنگ ايران و عراق و وقايع نوزده ماهه قبل از آغاز رسمي جنگ را در بر دارد. اين اطلس با درج نقشه‌هاي عملياتي، روند جنگ تحميلي را در هفت فصل به صورت نقشه، نمودار، عکس و متن منعکس کرده است. همچنين در اين کتاب، گزينش رنگها و آرايش صفحات و رنگ‌آميزي نمودارها و نقشه‌ها، با توجه به اصول گرافيک و رعايت استانداردهاي نظامي و جغرافيايي اعمال شده است.

در مقدمه اطلس«جنگ ايران و عراق» وقايع دوران پيروزي انقلاب اسلامي، شروع تحرکات داخلي و خارجي براي جلوگيري از تثبيت نظام جمهوري اسلامي، زمينه‌سازي تجاوز ارتش عراق و هجوم همه جانبه آن به ايران اسلامي و اشغال بخشي از سرزمين‌هاي ايران، تحول در استراتژي جمهوري اسلامي و آزادسازي مناطق اشغالي، اتخاذ استراتژي تعقيب متجاوز و تصرف مناطق مهمي از عراق و پيشروي در شرق بصره و سرانجام برقراري آتش بس با پذيرش قطعنامه و تهديد ارتش عراق براي کشورهاي منطقه به اختصار مرور شده است.

اطلس آبادان در جنگ (فصل هفتم: عبور از اروندرود و پايان جنگ)

اين کتاب روايتي است از وقايع آبادان از گذشته دور تا پايان جنگ که در قالبي جذاب، شامل اطلاعات متنوع، نقشه، تصوير و نمودار منتشرشده است.

کتاب «آبادان در جنگ» هفت فصل دارد که فصل اول با عنوان «جغرافياي آبادان» به موقعيت جغرافيايي آبادان پرداخته است. در فصل دوم که «آبادان و نهضت ملي شدن نفت» نام دارد، نهضت ملي شدن صنعت نفت و حوادث مرتبط با آبادان در آن دوره تشريح گرديده است.

فصل سوم با عنوان «آبادان در انقلاب اسلامي»  به حوادث آبادان در جريان انقلاب اسلامي و پس از آن اختصاص دارد. در فصل چهارم با نام «آغاز جنگ و محاصره آبادان»، آغاز جنگ و پيشروي ارتش عراق به طرف آبادان و محاصره آن بررسي مي شود.

در فصل پنجم با عنوان «آبادان در محاصره»، اهم وقايعي که در دوران محاصره آبادان رخ داده است، آورده شده است و در فصل‌هاي ششم و هفتم به ترتيب با عناوين «شکستن محاصره آبادان» و«عبور از اروندرود و پايان جنگ»، حماسه بزرگ شکستن محاصره آبادان و عمليات عبور از اروندرود و فتح فاو گزارش شده است.

اطلس خوزستان در جنگ ايران و عراق (عبور از مرز)

نگارش اين کتاب از سال ۸۶ آغاز شد و ناظر اين کتاب، سردار علي شمخاني بوده‌اند. بيش از ۹۰ درصد کتاب، بر جنگ در خوزستان و بقيه در شهرهاي ديگر به‌ويژه کرمانشاه و ايلام تمرکز دارد. در اين کتاب آنچه از ابتداي جنگ تا انتها اتفاق افتاده، با رويکرد اطلس تصوير شده است.

ويژگي اصلي اطلس‌ها اين است که تصوير بر متن غالب است ؛ يعني ما با نقشه و تصوير توضيح داده مي شود. اين کتاب ۳۰ درصد متن و ۷۰ درصد نقشه دارد. متن در کنار تصوير به انتقال مفاهيم کمک مي‌کند.

ويژگي ديگر اطلس اين است که هر فردي و در هر سني مي‌تواند از آن بهره ببرد؛ منظور اين است که فرقي نمي‌کند مخاطب چند سال داشته باشد؛ حتما متوجه مفاهيم از طريق تصوير مي‌شود.

لشکر 31 عاشورا در عمليات والفجر 8

کتاب «لشکر 31 عاشورا در عمليات والفجر 8» کارنامه عملياتي لشکر 31 عاشورا در يکي از مهم ترين عمليات هاي دفاع مقدس را شرح مي دهد. اين کتاب در هفت فصل شامل: «لشکر 31 عاشورا پس از عمليات بدر»، «جغرافياي منطقه»، «شناسايي و اطلاعات»، «سازمان‌دهي و آماده سازي واحدها»، «خط مانور و يگان»، «شرح عمليات» و «نقش و عملکرد واحدها» وقايع پس از عمليات «بدر» و «والفجر 8» را به طور مفصل توضيح داده است.

اين کتاب به دليل ذکر جزئيات فراوان، عکس ها، نمودارها، جداول و ساير اسناد مربوطه يکي از آثار مهم و قابل استناد به منظور بهره گيري از تحقيق و پژوهش دفاع مقدس مي باشد که مورد استفاده قرار مي گيرد.

عمليات والفجر ۸ (فتح فاو)

عمليات والفجر ۸ با رمز يا فاطمه الزهرا (ع) در جبهه جنوبي- فاو در تاريخ بيستم بهمن سال ۱۳۶۴ شروع شد و تا نهم ارديبهشت سال۱۳۶۵ ادامه داشت. اين عمليات گسترده با هدف تصرف فاو و تهديد بصره از جنوب تحت فرماندهي سپاه پاسداران انجام شده است و از نتايج آن مي توان آزادسازي و تصرف ۹۴۰ کيلومتر مربع از سرزمين هاي ايران و عراق، تصرف شهر بندري و مهم فاو، تسلط بر اروند رود و هم مرز شدن با کويت را نام برد.

کتاب «عمليات والفجر ۸» با ارائه شناسنامه عمليات به مرور بر اوضاع قبل از عمليات از جمله تلاش غرب براي ايجاد توازن قوا در جنگ و همچنين وضعيت عراق و ايران پرداخته است.

در ادامه اهداف و جايگاه عمليات والفجر ۸ را در استراتژي نظامي ايران بررسي کرده و دلايل انتخاب منطقه را براي انجام عمليات بازگو مي کند. سپس به طراحي عمليات، شناسايي جريان آب اروندرود، آموزش غواصان، سازمان رزم و مرحله بندي عمليات پرداخته شده است.

همچنين تشريح عمليات والفجر ۸ و تلاش دشمن و تغير تاکتيک آن براي رويارويي با رزمندگان در اين کتاب به خوبي بررسي شده است. در بخش بعدي، کتاب «عمليات والفجر ۸» به نتايج عمليات اشاره دارد و با بيان مهمترين ويژگي هاي اين عمليات و نقاط قوت و ضعف دشمن، به علل موفقيت آن مي پردازد. همچنين واکنش ها و بازتاب هاي حاصل از عمليات والفجر ۸ و اعتراف به شکست به خوبي تبيين شده است.

نبرد فاو؛ گزارشي از حماسه‌هاي رزمندگان اسلام در عمليات والفجر ۸

جلد هشتم از مجموعه گزارش عمليات «نبرد فاو؛ گزارشي از حماسه‌هاي رزمندگان اسلام در عمليات والفجر۸» نام دارد که توسط مجيد نداف تهيه و تنظيم شده است.

اين کتاب سيري است در چگونگي پيوستن داوطلبانه جوانان انقلابي و مؤمن از شهرها و روستاها به صف خط شکنان و غواصان و حضور اقشار مختلف جامعه در يگان‌هاي رزمي و پشتيباني و نحوه گذراندن آموز شهاي لازم و همچنين نگاهي است به جزئيات فعاليت رزمندگان اسلام در هنگامه مهيب برخورد و درگيري با دشمن.

اين کتاب از پنج فصل تشکيل شده است. فصل اول «مقدمات عمليات» نام دارد، در ابتداي اين فصل به مراحل آموزش، شناسايي و آماده سازي منطقه عملياتي که همراه با پشتکار و جديت رزمندگان است، مي‌پردازد.

فصل دوم با عنوان «شروع عمليات» به عمليات سرنوشت ساز عبور غواصان از اروندرود و آغاز درگيري و سقوط دشمن پرداخته و در پايان فصل دستاوردهاي روز اول عمليات از جمله تصرف کامل فاو را تشريح کرده است.

فصل سوم با عنوان «پيشروي خودي، انهدام دشمن»  به بررسي ادامه عمليات فاو در شب و روز دوم وسوم مي پردازد. فصل چهارم «ادامه حملات خودي و پاتک‌هاي دشمن» به ادامه تهاجم خودي و انهدام وسيع قواي دشمن در شب چهارم عمليات اشاره دارد.

فصل پنجم با عنوان «تحکيم مواضع و تثبيت کامل» به ماجراي تصرف مجدد سه راهي و تحکيم مواضع پدافندي در شب پنجم عمليات و همچنين پاتک در محور بصره و البحار در روز پنجم پرداخته است .

عمليات والفجر 8 (مجموعه مقالات)

عمليات والفجر 8 بعنوان مهم ترين و موفق ترين عمليات نظامي در پيشبرد استراتژي نظامي و سياسي مطرح مي شود.

کتاب «عمليات والفجر 8» مجموعه نوشتارهايي از فرماندهان، محققان، نويسندگان و سازمان هاي نظامي است که هر يک قسمتي از عمليات فوق را ارزيابي و تحليل کرده اند.

در مقدمه با بيان ابعاد مختلف جنگ، بعد نظامي جنگ و بحث عمليات ها را مهم ترين عامل پيروزي يا شکست در روند استراتژي نظامي يا سياسي در جنگ عنوان مي کند. اين کتاب شامل 13 نوشتار است.

در ابتداي اين کتاب، کارنامه مختصري از عمليات والفجر 8، آمده است که خود چکيده ي مناسبي از اين عمليات است.

در پايان کتاب براي راهنمايي محققان، فهرست آماري اسناد و منابع اختصاصي مرکز درباره عمليات والفجر 8 درج شده است همچنين سه نقشه شامل نقشه هاي منطقه عملياتي فاو، محورها و مراحل عمليات والفجر 8 و محورهاي پاتک‌هاي دشمن در اين عمليات آمده است.

جاده استراتژيک فاو ـ بصره

کتاب «جاده استراتژيک فاو – بصره» به قلم يحيي نيازي، نويسنده و پژوهشگر دفاع مقدس به روايت شب چهارم اين نبرد از نگاه و منظر هر يک از لشکرهاي حاضر در عمليات، پرداخته و تلاش کرده تا نمايي مستند و روشن و در عين حال جذاب از اين مرحله از عمليات والفجر ۸ را به تصوير بکشد.

اين کتاب متشکل از ۸ فصل است که در فصل اوّل آن به تبيين چارچوب و زمينه‌هاي بحث م يپردازد و هفت فصل ديگر تصميم‌گيري و ماهيت و عملکرد يگا نهاي سپاه پاسداران در انهدام لشکر گارد صدام را تشريح مي‌کند.

مرور کوتاهي بر شرايط جبهه‌ها و عمليات‌هاي اجراشده از سال سوم تا پنجم جنگ تحميلي عراق عليه ايران، تبيين وضعيت خاص جغرافيايي فاو و دشواري‌ها و موانع پيشرو، طرح مانور، چگونگي سازمان رزم توسط قرارگاه مرکزي خاتم‌الانبياء  (ص) و هدايت و اجراي آن توسط قرارگاه‌هاي عملياتي کربلا و نوح، آغاز عمليات و وضعيت نبرد در سه محور منتهي به فاو تا پايان روز سوم نبرد و هدايت و فرماندهي قرارگاه خاتم‌الانبياء  (ص) قبل از شروع پاتک لشکر گارد صدام در سه فصل از کتاب بيان شده‌اند.

فصل‌هاي چهارم تا هشتم اين کتاب به‌صورت مجزا، محورهاي محاصره لشکر گارد رياست‌جمهوري عراق توسط پنج لشکر عمل‌کننده از وسط و چهار جهت جاده راهبردي را به تصوير کشيده‌اند. علاوه بر اينکه لشکر گارد عراق، به خوبي معرفي شده، روند رشد و سير صعودي و گسترش سازمان رزم لشکر گارد به خوبي مشخص شده است. يکي از ويژگي‌هاي اين اثر، استفاده از اسناد دست هاول مرکز اسناد و تحقيقات دفاع‌مقدس و صداي ضبط شده بيسيم دو طرف درگيري است. نويسنده کتاب، با تکيه بر پياده نوارهاي راويان، صداي مکالمات بيسيم‌ها، دفترچه راويان مرکز اسناد و تحقيقات دفاع‌مقدس،

گزارش جلسات ثبت شده توسط راويان و منابع پيراموني و مصاحبه اختصاصي با افراد مطلع، اين مقطع حساس عمليات والفجر ۸ را روايت کرده است.