خراسان/ به بهانه روز ملی زعفران؛ آیا چاشنی سنتی وگران‌قیمت ایرانی واقعاً می‌تواند جایگزین داروهای ضدافسردگی و محافظ قلب وحافظه باشد؟
هم‌زمان با روزملی زعفران، یافته‌های نوین درحوزه فارماکولوژی نشان می‌دهد ترکیبات فعال موجود دراین گیاه فراتر ازیک طعم‌دهنده خوراکی عمل کرده وخواص آنتی‌اکسیدانی ودرمانی ملموسی برسیستم اعصاب مرکزی، سلامت قلب وکنترل التهاب دارند. با این حال مرز باریکی میان استفاده تغذیه‌ای هدفمند ازاین گیاه و باورهای اغراق‌آمیز درباره درمان قطعی بیماری‌ها وجود دارد.
این ادویه با سلول‌های بدن چه می‌کند؟
قرن‌هاست که نام زعفران با نشاط‌آوری و خواص دارویی گره خورده است، اما درسال‌های اخیرمحققان بیوشیمی با تکیه بر ابزارهای آزمایشگاهی به چرایی این موضوع پی برده‌اند. عامل اصلی کارآمدی زعفران، حضور مولکول‌های فعالی مانند «کروسین» و «سافرانال» است. این ترکیبات از قوی‌ترین آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی به شمار می‌روند که رادیکال‌های آزاد مخرب را خنثی می‌کنند. ازسوی دیگر، التهاب مزمن پنهان ریشه بیماری‌هایی مانند اختلالات قلبی، دیابت و فرسایش مفاصل است. مطالعات نشان می‌دهند عصاره استاندارد زعفران با مهارمسیرهای التهابی بدن وکاهش فاکتورهای التهابی نظیرCRP، سپری محافظ دربرابر پیری زودرس بافت‌ها می‌سازد.
وقتی حال روحی‌تان خوش نیست سراغش بروید
شاید مستندترین کاربرد بالینی زعفران، اثرآن بر خلق‌وخو وحالات روحی باشد. آزمایش‌های بالینی متعددی که نتایج آن‌ها درمراجع معتبر پزشکی منتشر شده، نشان می‌دهد عصاره زعفران درکنترل افسردگی‌های خفیف تا متوسط اثری هم‌پای برخی داروهای رایج نظیر فلوکستین برجای می‌گذارد. مکانیسم عمل این گیاه از طریق مهار بازجذب سروتونین درمغز و اثرگذاری برگیرنده‌های آرامش‌بخش مغزرخ می‌دهد؛ فرآیندی که اضطراب را فرومی‌نشاند، به بهبود کیفیت خواب کمک می‌کند و بدون ایجاد وابستگی‌های دارویی، آرامشی ملایم پدید می‌آورد.
مراقب رگ‌ها، حافظه و سلامت خود باشید
پژوهش‌های نوین نورولوژی نشان می‌دهند ماده کروسین با کاهش رسوب پلاک‌های آمیلوئیدی درمغز، می‌تواند در محافظت از سلول‌های عصبی وکندکردن روند افت حافظه یا آلزایمرکمک‌کننده باشد. درکنارعملکرد مغزی، سلامت عروق نیز از این گیاه سود می‌برد؛ آنتی‌اکسیدان‌های زعفران مانع ازاکسیداسیون کلسترول بد شده و با بهبود جریان خون، فشارخون را تا حدی تعدیل می‌کنند. همچنین درمطالعات مربوط به سلامت باروری، زعفران به دلیل تحریک گردش خون لگنی وکاهش آسیب اکسیداتیو، درارتقای کیفیت اسپرم درمردان و تسکین گرفتگی‌ها و سندروم پیش از قاعدگی در زنان کارایی نشان داده است.
فریب ادعاهای مصرف خودسرانه را نخورید
زعفران معجزه درمان کیست تخمدان، جایگزین جراحی عروق یا روشی برای پیشگیری از بارداری نیست. علاوه بر این، مرز ایمنی مصرف آن بسیاردقیق است؛ مصرف بیش از حد و غلیظ زعفران، به‌ویژه دردوران حساس بارداری، می‌تواند با تحریک انقباضات رحمی خطرساز شود. مقدار متناسب آن در رژیم غذایی روزانه یا دمنوش ملایم بی‌خطر است، اما مصرف مقادیر بالا وکنسانتره بدون مشورت پزشکی می‌تواند عوارضی چون سرگیجه و افت فشار را به دنبال داشته باشد.
از این گیاه چطور و چه اندازه استفاده کنیم؟
زعفران ادویه‌ای بی‌نظیر برای ارتقای سلامت روان، پیشگیری از فرسایش سلولی و مراقبت ازسیستم قلبی و عروقی است، اما نباید به چشم داروی منفرد برای بیماری‌های پیچیده به آن نگریست. بهترین رویکرد این است که این چاشنی ارزشمند را به عنوان بخشی از یک الگوی زیستی سالم و درحد متعادل (دم‌کرده با آب ولرم یا در طبخ معمول غذا) بگنجانید.
نویسنده: فاطمه ملک زاده | روزنامه نگار
