جذاب ترین ها

آیا رنگ های غذایی مضر هستند؟

مجله پزشکي دکتر سلام

بروزرسانی 1400/02/27 - 15:50

مجله پزشکي دکتر سلام/رنگ هاي غذايي مصنوعي در توليد آب نبات، نوشيدني هاي ورزشي و برخي محصولات ديگر مورد استفاده قرار مي گيرند. حتي از آنها در مارک هاي خاص از ترشي، ماهي قزل آلا دودي، سس سالاد و داروها نيز استفاده مي شود.

طي 50 سال گذشته مصرف رنگ مواد غذايي مصنوعي 500 درصد افزايش يافته است و کودکان بيشترين مصرف کننده ها را شامل مي شوند. ادعاهايي مبني بر اينکه رنگ هاي مصنوعي باعث بروز عوارض جانبي جدي مانند بيش فعالي در کودکان، سرطان و آلرژي مي شوند مطرح شده است.

اين موضوع بسيار بحث برانگيز است و نظرات ضد و نقيض بسياري در مورد ايمني رنگ هاي مواد غذايي مصنوعي وجود دارد. به گزارش هلث لاين، اين مقاله واقعيت را از داستان جدا مي کند.

رنگ هاي غذايي چيست؟
رنگ هاي خوراکي مواد شيميايي هستند که براي تقويت ظاهر غذا در توليد آنها استفاده مي شود. قرن هاست مردم رنگ هاي غذايي را به برخي محصولات و غذاها اضافه مي کنند، اما نخستين اضافه کردن رنگ مصنوعي به مواد غذايي در سال 1856 از قطران ذغال سنگ اتفاق افتاد.

امروزه رنگ هاي غذايي از روغن تهيه مي شوند. در طول سال ها صدها رنگ غذايي مصنوعي توليد شده است، اما از آن زمان برخي از آنها سمي معرفي شده اند. فقط تعداد انگشت شماري از رنگ هاي مصنوعي وجود دارد که هنوز در مواد غذايي استفاده مي شود. توليدکنندگان مواد غذايي به طور معمول رنگهاي غذايي مصنوعي را به رنگ هاي غذايي طبيعي مانند بتاکاروتن و عصاره چغندر ترجيح مي دهند زيرا رنگ زنده تري توليد مي کنند.

با اين حال، در مورد ايمني رنگ هاي مواد غذايي مصنوعي اختلاف نظر وجود دارد. تمام رنگ هاي مصنوعي که در حال حاضر در مواد غذايي استفاده مي شود آزمايش سميت شان روي حيوانات انجام مي شود. آژانس هاي نظارتي مانند سازمان غذا و داروي ايالات متحده و سازمان ايمني غذايي اروپا، به اين نتيجه رسيده اند رنگ ها خطرات قابل توجهي براي سلامتي ندارند، اما همه با اين نتيجه گيري موافق نيستند.

جالب است بدانيد برخي از رنگ هاي غذايي در يک کشور بي خطر تلقي مي شوند، اما در کشور ديگر مصرف آنها براي انسان منع شده است، بنابراين ارزيابي ايمني آنها بسيار گيج کننده است.

رنگ هاي مصنوعي که در حال حاضر در غذا استفاده مي شود چگونه اند؟
رنگ هاي غذايي زير براي استفاده توسط سازمان ايمني غذايي اروپا و سازمان غذا و داروي آمريکا تاييد شده اند:
قرمز شماره 3 (اريتروزين): رنگ قرمز گيلاسي که به طور معمول در توليد آب نبات، بستني و ژل هاي تزئين کيک استفاده مي شود.
قرمز شماره 40 (قرمز آلورارد): رنگ قرمز تيره که در نوشيدني هاي ورزشي، آب نبات، چاشني ها و غلات استفاده مي شود.
زرد شماره 5 (تارتازين): رنگ زرد ليمويي که در آبنبات، نوشابه، چيپس، ذرت بو داده و غلات يافت مي شود.
زرد شماره 6 (زرد غروب خورشيد): رنگ زرد نارنجي است که در آب نبات، سس ها، کالاهاي پخته شده و ميوه هاي نگهداري شده استفاده مي شود.
آبي شماره 1 (آبي درخشان): رنگ آبي مايل به سبز که در بستني، نخود فرنگي کنسرو شده، سوپ هاي بسته بندي شده، بستني و مايه هاي بستني استفاده مي شود.
آبي شماره 2 (نيلي کارمين): رنگ آبي سلطنتي که در آبنبات، بستني، غلات و تنقلات يافت مي شود.
مشهورترين رنگ هاي غذايي عبارتند از: قرمز 40، زرد 5 و زرد 6. اين سه رنگ 90 درصد کل رنگ غذايي مورد استفاده در ايالات متحده را تشکيل مي دهند. چند رنگ ديگر در برخي کشورها مورد تاييد قرار گرفته است، اما در برخي کشورهاي ديگر ممنوع است.

سبز شماره 3 که با نام فست گرين نيز شناخته مي شود مورد تاييد سازمان غذا و داروي آمريکا است، اما مصرف آن در اروپا ممنوع است. کينولين يلو، کارموئيزين و پونسو نمونه هايي از رنگ هاي خوراکي مجاز در اتحاديه اروپا است که در ايالات متحده مصرف آنها ممنوع است.

رنگ هاي غذايي باعث بيش فعالي در کودکان حساس مي شوند
در سال 1973، يک متخصص آلرژي کودکان ادعا کرد بيش فعالي و مشکلات يادگيري در کودکان به دليل رنگ مصنوعي و مواد نگهدارنده موجود در مواد غذايي است. در آن زمان دانش بسيار کمي براي حمايت از ادعاي وي وجود داشت، اما بسياري از والدين فلسفه اين متخصص را پذيرفتند.

رژيم غذايي حذف به عنوان درماني براي اختلال بيش فعالي با کمبود توجه (ADHD) معرفي شد. اين رژيم غذايي همراه با چند ماده مصنوعي ديگر تمام رنگ هاي غذايي مصنوعي را حذف مي کرد. يکي از نخستين مطالعات منتشر شده در سال 1978، هيچ تغييري در رفتار کودکان هنگام دريافت دوز رنگ مواد غذايي مصنوعي به آنها نشان نداد.

از آن زمان، چندين مطالعه ارتباط کم، اما قابل توجهي بين رنگ هاي غذايي مصنوعي و بيش فعالي در کودکان پيدا کرده است. يک مطالعه باليني نيز نشان داد حذف رنگ هاي خوراکي مصنوعي از رژيم غذايي همراه با ماده نگهدارنده اي بنام بنزوات سديم علائم بيش فعالي را به ميزان قابل توجهي کاهش مي دهد.

نتايج يک مطالعه کوچک نشان داد 73 درصد از کودکان مبتلا به ADHD هنگام از بين بردن رنگ و مواد نگهدارنده مواد غذايي مصنوعي علائم را کاهش مي دهند. علاوه براين، نتايج مطالعه ديگري نشان داد رنگ هاي غذايي همراه با بنزوات سديم بيش فعالي را در کودکان 3 ساله و گروهي از کودکان 8 و 9 ساله افزايش مي دهد.

با اين حال، از آنجا که اين شرکت کنندگان در مطالعه مخلوطي از مواد دريافت کرده اند تعيين علت ايجاد بيش فعالي سخت است، همچنين تارترازين که به عنوان زرد شماره 5 شناخته مي شود با تغييرات رفتاري از جمله تحريک پذيري، بي قراري، افسردگي و مشکل در خواب همراه است. علاوه بر اين، در سال 2004 با انجام 15 تحقيق نتيجه گيري شد رنگ هاي غذايي مصنوعي باعث افزايش بيش فعالي در کودکان مي شوند.

با اين حال به نظر مي رسد همه کودکان در برابر رنگ هاي غذايي واکنش يکساني ندارند. محققان دانشگاه ساوت همپتون يک مولفه ژنتيکي را پيدا کردند که تعيين مي کند چگونه رنگ هاي غذايي بر کودک تاثير مي گذارند. در حالي که اثرات حاصل از رنگ هاي خوراکي در کودکان مبتلا به بيش فعالي و فاقد ADHD مشاهده شده است به نظر مي رسد برخي از کودکان در مقايسه با ساير کودکان نسبت به رنگ ها بسيار حساس تر هستند.

عليرغم اين هم سازمان غذا و داروي آمريکا هم سازمان ايمني غذاي اروپا اظهار داشتند در حال حاضر شواهد کافي براي نتيجه گيري در مورد ايمن نبودن رنگ هاي غذايي غذايي وجود ندارد. آژانس هاي نظارتي با اين فرض کار مي کنند يک ماده تا زمان اثبات مضر بودن آن بي خطر است. با اين حال، به طور قطع شواهد کافي براي ايجاد نگراني وجود دارد.

جالب است در سال 2009 دولت انگليس تشويق توليدکنندگان مواد غذايي براي يافتن مواد جايگزين براي مواد غذايي رنگي را آغاز کرد. از سال 2010، در بريتانيا هشدار روي برچسب هر غذايي که حاوي رنگ هاي غذايي مصنوعي باشد الزامي است.

آيا رنگ هاي غذايي باعث سرطان مي شوند؟
ايمني رنگ هاي غذايي مصنوعي بسيار بحث برانگيز است. با اين حال، مطالعاتي که ايمني رنگ هاي غذايي را مورد ارزيابي قرار داده اند شامل مطالعات طولاني مدت روي فاز حيواني است. جالب توجه است مطالعات روي استفاده از رنگ هاي آبي 1، قرمز 40 ، زرد 5 و زرد 6 هيچ شواهدي دال بر اثرات سرطان زا نشان نداده اند. با اين وجود، ساير رنگ ها بيشتر نگران کننده هستند.

نگراني در مورد آبي شماره 2 و قرمز شماره 3
يک مطالعه حيواني روي آبي شماره 2 نشان داد از نظر آماري افزايش قابل توجهي در تومورهاي مغزي در گروه با دوز بالا در مقايسه با گروه هاي کنترل وجود دارد، اما محققان نتيجه گرفتند شواهد کافي براي تعيين اينکه آيا رنگ آبي شماره 2 باعث تومورها شده است وجود ندارد.

ساير مطالعات نيز در مورد رنگ آبي شماره 2 هيچ عوارض جانبي مشاهده نکردند. اريتروسين که به آن رنگ قرمز با شماره 3 نيز مي گويند بحث برانگيزترين ماده رنگي است. خطر ابتلا به تومورهاي تيروئيد در موش هاي صحرايي نر که اريتروسين به آنها داده شد افزايش يافت. بر اساس اين تحقيق سازمان غذا و داروي آمريکا در سال 1990 ممنوعيت استفاده نسبي اين ماده رنگي را صادر کرد، اما بعدا اين ممنوعيت لغو شد.

آنها پس از بررسي تحقيقات نتيجه گرفتند تومورهاي تيروئيد مستقيم توسط اين رنگ مصنوعي ايجاد نشده است. در ايالات متحده رنگ قرمز با شماره 3 بيشتر با رنگ قرمز با شماره 40 جايگزين شده است، اما هنوز هم در آب نبات ها و برخي بستني ها استفاده مي شود.

برخي از رنگ ها حاوي آلاينده هاي سرطاني است
در حالي که بيشتر رنگ هاي خوراکي هيچ گونه اثر سوء در مطالعات سميت ايجاد نکرده اند، اما نگراني در مورد آلاينده هاي احتمالي رنگ ها همچنان وجود دارد.

رنگ هاي قرمز 40، زرد 5 و زرد 6 ممکن است حاوي آلاينده هايي از جمله مواد سازنده سرطان باشند. بنزيدين، آمينوبي فنيل – 4 و آمينوازوبنزن – 4 مواد سرطان زايي هستند که در رنگ هاي غذايي يافت مي شوند. اين آلاينده ها در رنگ ها مجاز هستند زيرا در مقادير کم و ايمن موجود هستند.

تحقيقات بيشتري لازم است
مصرف مواد غذايي مصنوعي به ويژه بين کودکان رو به افزايش است. مصرف بيش از حد مواد غذايي حاوي آلاينده ها خطراتي براي سلامتي به همراه دارد.

با اين حال، به استثناي رنگ قرمز شماره 3 در حال حاضر هيچ دليل قانع کننده اي مبني بر ايجاد سرطان در مواد غذايي مصنوعي وجود ندارد. با اين وجود توجه داشته باشيد بيشتر مطالعات ارزيابي ايمني رنگ هاي غذايي دهه هاي قبل انجام شده است.

از آن زمان به بعد مصرف رنگ ها به طرز چشمگيري افزايش يافته است و اغلب چندين رنگ غذايي همراه با مواد نگهدارنده ديگر در يک ماده غذايي ترکيب مي شوند.

آيا رنگ هاي غذايي باعث آلرژي مي شوند؟
برخي از رنگ هاي خوراکي مصنوعي واکنش هاي آلرژيک ايجاد مي کنند. در مطالعات متعدد نشان داده شده است رنگ زرد شماره 5 معروف بع تارتازين کهير و علائم آسم را ايجاد مي کند.

جالب اينجاست به نظر مي رسد افرادي که نسبت به آسپرين حساسيت دارند به اين رنگ هم حساسيت نشان مي دهند. در مطالعه اي که در افراد مبتلا به کهير مزمن يا ورم انجام شد 52 درصد واکنش آلرژيک به رنگ هاي غذايي مصنوعي داشتند. اکثر واکنش هاي آلرژيک زندگي فرد را به طور جدي تهديد نمي کنند.

با اين حال، در صورت داشتن علائم آلرژي حذف مواد غذايي مصنوعي از رژيم غذايي گزينه مفيدي است. رنگ قرمز 40 ، زرد 5 و زرد 6 از جمله رنگ هايي هستند که بيشتر مورد مصرف قرار مي گيرند و 3 ماده اي هستند که به احتمال زياد باعث واکنش آلرژيک مي شوند.

آيا بايد از مصرف رنگ هاي غذايي خودداري کنيد؟
نگران کننده ترين ادعا در مورد رنگ هاي غذايي مصنوعي اين است که باعث سرطان مي شوند. با اين حال، شواهد براي اثبات اين ادعا ضعيف است.

بر اساس تحقيقاتي که در حال حاضر در دسترس است بعيد به نظر مي رسد مصرف رنگ هاي غذايي باعث سرطان شوند. برخي از رنگ هاي غذايي در برخي افراد واکنش هاي آلرژيک ايجاد مي کنند، اما اگر علائم آلرژي نداريد دليلي مبني بر حذف آنها از رژيم غذايي خود وجود ندارد. ادعاي مربوط به رنگ هاي خوراکي که قوي ترين علم را در مورد آن ايجاد مي کند، ارتباط بين رنگ هاي غذايي و بيش فعالي در کودکان است.

نتايج چندين مطالعه نشان مي دهد رنگ هاي غذايي بيش فعالي را در کودکان مبتلا به ADHD و بدون آن افزايش مي دهند اگرچه به نظر مي رسد برخي از کودکان حساسيت بيشتري نسبت به ساير آنها دارند.

اگر فرزند شما رفتاري بيش فعالانه يا پرخاشگرانه دارد حذف مواد غذايي مصنوعي از رژيم غذايي گزينه مفيدي است.

دليل استفاده از مواد رنگي در غذاها بخشيدن جذابيت بيشتر به آنهاست. با اين وجود، شواهد کافي براي اثبات اينکه همه بايد از مصرف رنگ هاي غذايي مصنوعي اجتناب کنند وجود ندارد. بزرگترين منابع رنگ هاي غذايي غذاهاي فرآوري شده ناسالم هستند که تاثيرات منفي ديگري بر سلامتي دارند. حذف غذاهاي فرآوري شده از رژيم غذايي و تمرکز روي غذاهاي کامل و سالم سلامت کلي را بهبود مي بخشد.

غذاهاي کامل سالم به طور طبيعي فاقد رنگ هستند
بهترين روش براي حذف رنگ هاي غذايي مصنوعي از رژيم غذايي تمرکز بر خوردن غذاهاي کامل و فرآوري نشده است. برخلاف غذاهاي فرآوري شده بيشتر غذاهاي کامل بسيار مقوي هستند. در اينجا چند ماده غذايي وجود دارد که به طور طبيعي فاقد رنگ هستند:
لبنيات و تخم مرغ: شير، ماست ساده، پنير، تخم مرغ، پنير کلبه.
گوشت و مرغ: مرغ، گوشت گاو و ماهي تازه.
آجيل و دانه ها: بادام بدون افزودني، آجيل ماکاداميا، بادام هندي، گردو، تخمه آفتابگردان.
ميوه ها و سبزيجات تازه: همه ميوه ها و سبزيجات تازه.
غلات: جو دو سر، برنج قهوه اي، کينوا و جو.
حبوبات: لوبياي سياه، لوبياي کليه، نخود، لوبيا دريايي و عدس.
اگر مي خواهيد تمام رنگ هاي موجود در رژيم غذايي را حذف کنيد هميشه قبل از خريد برچسب روي محصولات را بخوانيد. برخي از غذاهاي به ظاهر سالم نيز حاوي رنگ هاي غذايي مصنوعي هستند.

در پايان
هيچ دليل قطعي مبني بر خطرناک بودن رنگ هاي غذايي براي اکثر افراد وجود ندارد. با اين وجود، ممکن است در برخي افراد واکنش هاي آلرژيک و در کودکان حساس بيش فعالي ايجاد کنند. با اين حال، بيشتر رنگ هاي غذايي در غذاهاي فرآوري شده ناسالم وجود دارد که به هر حال بايد از مصرف آنها اجتناب شود. در عوض، بر خوردن غذاهاي کامل مغذي که به طور طبيعي فاقد رنگ هستند تمرکز کنيد.