تسنیم/ سفیر ایران در مصر در گفتگو با تسنیم بیان کرد که نشست چهارجانبه تهران گام مثبت و معنادار بود.
روابط ایران و مصر یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال بالقوه تأثیرگذارترین مناسبات دوجانبه در منطقه و جهان اسلام است. این دو کشور که هر یک نمایندگان تمدن‌های کهن و پرجمعیت‌ترین ملت‌های منطقه به شمار می‌روند، طی دهه‌های گذشته مسیرهایی گاه همسو را پیموده‌اند. در سال‌های اخیر، به‌ویژه از 2023 به این سو، نشانه‌های جدی از اراده سیاسی برای ارتقای سطح روابط به حد سفیر و بازگشایی سفارتخانه‌ها مشاهده شده است. هم‌زمان، مصر به عنوان بازیگری کلیدی در مدیریت بحران‌های منطقه‌ای از غزه تا دریای سرخ، سودان، لیبی و مسائل هسته‌ای، نقش خود را تقویت کرده است.
روابط ایران و مصر نمونه‌ای از دیپلماسی پیچیده خاورمیانه است که در آن تاریخ، ایدئولوژی و منافع ملی درهم تنیده‌اند. اقدامات اخیر برای ارتقا روابط نشان‌دهنده درک متقابل از ضرورت همکاری در شرایط بی‌ثباتی منطقه‌ای است. بعد از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، رایزنی‌های سیاسی بین تهران و قاهره افزایش پیدا کرده است.
مجتبی فردوسی‌پور، سفیر جمهوری اسلامی ایران در مصر در گفتگو با خبرگزاری تسنیم، به بررسی آخرین تحولات روابط دوجانبه و رایزنی‌های دو کشور در خصوص مسائل منطقه‌ای پرداخته است.
متن کامل این مصاحبه به شرح زیر است:
سوال: آقای فردوسی‌پور، ما شاهد بودیم که در سال‌های گذشته در خصوص رفع موانع در روابط بین ایران و مصر اقداماتی صورت گرفت و دو کشور رایزنی‌هایی در این خصوص داشتند. لطفاً بفرمایید آخرین وضعیت روابط بین دو کشور در چه مرحله‌ای قرار دارد؟ آیا این انگیزه در طرف مصری نیز وجود دارد که سفارتخانه‌ها باز شوند؟ لطفاً جزئیاتی از رایزنی‌ها در سطوح مختلف بفرمایید.
فردوسی‌پور: روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عربی مصر، در پرتو رایزنی‌های مستمر و سنجیدهٔ سال‌های اخیر، در مسیری مثبت و رو به پیشرفت قرار دارد. انتصاب اینجانب با عنوان سفیر، بازتاب ارادهٔ متقابل دو کشور برای ارتقای سطح روابط است و این اقدام، به تعبیر دقیق‌تر، گامی آگاهانه در راستای نیل به عادی‌سازی کامل روابط دیپلماتیک به شمار می‌آید. موضع جمهوری اسلامی ایران در این زمینه روشن و پایدار است: ایران، بر پایهٔ اصل احترام متقابل، عدم مداخله در امور داخلی و منافع مشترک، از ازسرگیری کامل روابط با مصر استقبال می‌کند و در سیاست اصولی خود هیچ‌گونه تغییری رخ نداده است.
در خصوص رویکرد طرف مصری، مقام‌های محترم آن کشور در مناسبت‌های گوناگون از وجود «نشانه‌های مثبت» در روند روابط سخن گفته‌اند و ما این اظهارات را به‌دیدهٔ احترام و استقبال می‌نگریم. گفت‌وگوها در سطوح مختلف، از جمله دیدارها و رایزنی‌های میان وزرای خارجه، مشورت‌های سیاسی، تعاملات پارلمانی و ارتباط با محافل علمی و فکری، با روندی منظم ادامه دارد.
بدیهی است که اعلام جزئیات و زمان‌بندی مراحل بعدی در صلاحیت دو دولت است و به‌موقع و از مجاری رسمی اطلاع‌رسانی خواهد شد. آنچه با اطمینان می‌توان گفت این است که این مسیر، مسیر تعمیق تفاهم و همکاری است و جمهوری اسلامی ایران با نگاهی سازنده و بلندمدت آن را دنبال می‌کند.
می‌خواهم تأکید کنم که ملت‌های ایران و مصر وارث دو تمدن کهن‌اند و ظرفیت‌های مشترک فرهنگی، علمی، دانشگاهی، اقتصادی و گردشگری میان آن‌ها بسیار بیشتر از وضع کنونی است. ما به ارتباط مردمی، تبادل دانشگاهی و همکاری‌های اقتصادی اهمیت می‌دهیم و معتقدیم تعمیق روابط تهران و قاهره نه علیه کسی، بلکه به سود ثبات و امنیت همهٔ منطقه است.
سوال: ما شاهد هستیم که وزیر خارجه مصر و حتی رئیس‌جمهور این کشور بارها در خصوص مسئله میانجی‌گری بین ایران و آمریکا بحث‌هایی را مطرح کردند و برای حل‌وفصل مسائل بین ایران و آمریکا اعلام آمادگی کردند. ما حتی سابقه توافق قاهره را داریم که ایران و آژانس به تفاهم رسیده بودند. اکنون نیز رایزنی‌هایی بین وزرای خارجه دو کشور صورت می‌گیرد. به‌طور کلی نقش مصر را در تنش بین ایران و آمریکا چگونه می‌بینید و آیا این کشور تاکنون اقداماتی انجام داده است؟
فردوسی‌پور: ایران از هر تلاش سازنده‌ای که به کاهش تنش و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز بینجامد استقبال می‌کند. تفاهم قاهره نشان داد که وقتی اراده سیاسی وجود دارد، دیپلماسی نتیجه می‌دهد. وزیر خارجه ما نقش فعال و مستمر مصر را در ترویج کاهش تنش و گفت‌وگو درباره پرونده هسته‌ای ارج نهاده است.
در عین حال، تأکید می‌کنم که هر میانجی‌گری باید بر چند اصل استوار باشد: احترام به حاکمیت و منافع ملی ایران، به رسمیت شناختن حقوق مسلم ما از جمله حق غنی‌سازی، و نشان دادن حسن نیت و پایبندی به تعهدات از سوی طرف آمریکایی. ایران هیچ‌گاه از میز دیپلماسی نگریخته است؛ آنچه لازم است، طرفی است که به گفت‌وگوی جدی پایبند بماند.
سوال: در هفته‌های اخیر ما شاهد رایزنی وزرای خارجه ایران و مصر با یکدیگر بودیم و در بیانیه‌هایی که منتشر شده گفته شده که دو طرف درباره تحولات منطقه و کاهش تنش‌ها گفت‌وگو کرده‌اند. به‌صورت جزئی بفرمایید که آیا در این تماس‌ها وزیر خارجه مصر حامل پیام و پیشنهادهایی به ایران هست؟ در خصوص چه نکاتی رایزنی صورت می‌گیرد؟
فردوسی‌پور: رسم دیپلماسی این است که محتوای دقیق گفت‌وگوهای وزرا و پیام‌های مبادله‌شده را رسانه‌ای نکنیم. آنچه در بیانیه‌ها منتشر شده، یعنی تحولات منطقه و کاهش تنش‌ها، گویای محور اصلی رایزنی‌هاست. در این گفت‌وگوها دربارهٔ ثبات منطقه، پرهیز از تشدید تنش، وضعیت غزه و لبنان و یمن و نیز روابط دوجانبه صحبت می‌شود. دربارهٔ پیشنهادهای احتمالی، موضع ما شفاف است: هر پیامی که از مجاری رسمی برسد، با دقت بررسی می‌شود و پاسخ آن نیز از همان مجاری داده خواهد شد. اما ایران زیر فشار و تهدید مذاکره نمی‌کند و تصمیمش بر پایهٔ منافع ملی و اصول نظام است.
سوال: شاهد بودیم که نشستی در استانبول با حضور کشورهای ترکیه، عربستان، پاکستان و مصر با سه کشور اروپایی برگزار شد و درخصوص امنیت منطقه و همچنین تنش‌های اخیر رایزنی صورت گرفت. برخی کشورهای عربی درخصوص تأمین امنیت درونزا اظهاراتی بیان می‌کنند و مصر نیز در این خصوص نکاتی مطرح کرده است. آیا این کشور همکاری یا مساعدتی برای برگزاری نشستی منطقه‌ای داشته است؟ نظر مصر را چطور ارزیابی می‌کنید؟ آیا مصر به دنبال این است که یک سازوکار منطقه‌ای برای امنیت صورت گیرد؟
فردوسی‌پور: ایران از دیرباز بر «امنیت درونزا» تأکید کرده است، یعنی امنیتی که کشورهای منطقه خودشان تعریف و تأمین کنند و به قدرت‌های فرامنطقه‌ای وابسته نباشد. تجربه نشان داده که حضور و دخالت بیگانگان، امنیت نیاورده و بر بی‌ثباتی افزوده است.
مصر یکی از کشورهای مهم منطقه است و در رایزنی‌های چندجانبه‌ای که میان مصر، عربستان، ترکیه و پاکستان برگزار شده مشارکت فعال داشته و بر گفت‌وگو و دیپلماسی تأکید کرده است. ما این رویکرد را مثبت ارزیابی می‌کنیم. اینکه مصر دقیقاً چه سازوکار منطقه‌ای را دنبال می‌کند، باید از خود مصر پرسید، اما ایران آمادهٔ مشارکت در هر سازوکاری است که از دل منطقه برخیزد، فراگیر باشد و علیه هیچ کشور منطقه‌ای شکل نگیرد.
سوال: نشستی چهارجانبه در تهران با حضور کشورهای عربستان، ترکیه و پاکستان برگزار شد و مسائلی درباره تحولات غرب آسیا، امنیت، مقابله با رژیم صهیونیستی، لبنان، فلسطین و یمن مطرح گردید. به نظر شما آیا نشست چهارجانبه می‌تواند مقدمه‌ای برای برگزاری نشست‌های گسترده‌تر باشد؟ و بحث‌های مطرح‌شده در این نشست را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
فردوسی پور: میزبانی تهران از این نشست گام مثبت و معناداری بود. بیانیهٔ پایانی بر ادامهٔ رایزنی‌ها برای تقویت همکاری در زمینهٔ صلح و امنیت منطقه‌ای تأکید کرد و این نشان می‌دهد طرف‌ها این مسیر را جدی گرفته‌اند. وزارت خارجه ایران نیز اعلام کرده بود که این نشست می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های گسترده‌تر در تأمین امنیت منطقه باشد.
بله، به نظر ما می‌تواند مقدمه‌ای برای قالب‌های فراگیرتر باشد، به شرط آنکه از مرحلهٔ بیانیه به مرحلهٔ اقدام عملی برسد. موضوعاتی که مطرح شد، از سیاست‌های توسعه‌طلبانهٔ رژیم صهیونیستی تا وضعیت لبنان و فلسطین و یمن، دغدغه‌های مشترک امنیتی منطقه است و اینکه کشورهای منطقه پیرامون آن‌ها گفت‌وگو می‌کنند، خود دستاورد قابل توجهی است.
سوال: پارلمان مصر اخیراً مصوبه‌ای تصویب کرده مبنی بر اینکه نیروهایی جهت کمک به عربستان برای جنگ علیه یمن اعزام می‌کند و ما شاهد نوعی همکاری بین مصر و عربستان هستیم. شما چقدر این را در حل‌وفصل مناقشه مفید می‌دانید؟
فردوسی‌پور: این تصمیمی حاکمیتی است که مصر و عربستان باید دربارهٔ آن پاسخگو باشند و تجربه گذشته نشان داده است که باید دقیق باشیم: بر اساس اظهارات رسمی مقام‌های مصری، این مصوبه به رئیس‌جمهور اجازه می‌دهد برای دفاع از خاک عربستان در هماهنگی با ریاض اقدام کند، و رئیس‌جمهور مصر تأکید کرده که هدف، دفاع از عربستان است نه حمله به یمن.
موضع اصولی ما این است که مناقشهٔ یمن راه‌حل نظامی ندارد. تجربهٔ سال‌های گذشته نشان داده که افزایش حضور و مداخلهٔ نظامی، بحران را پیچیده‌تر و فاجعهٔ انسانی را عمیق‌تر کرده است. راه پایدار، گفت‌وگوی سعودی -یمنی پیرو گفتگوی فراگیر یمنی‌ـ‌یمنی و کاهش تنش است. ما از اینکه وزیر خارجه مصر نیز بر جست‌وجوی «هر فرصت» برای راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرده استقبال می‌کنیم و امیدواریم این رویکرد غالب شود.
سوال: درخصوص ادامه تجاوزات رژیم صهیونیستی در منطقه، خصوصاً در بحث غزه، ما شاهد هستیم که بی‌وقفه ماشین کشتار رژیم ادامه دارد و رویکرد مناسبی را هم از سوی کشورهای اسلامی و جهان نمی‌بینیم و تاکنون اقدامات درخوری صورت نگرفته است. در این میان مصر اقداماتی برای میانجی‌گری بین رژیم صهیونیستی و غزه انجام داده است. به نظر شما این اقدامات مفید واقع شده است؟
فردوسی‌پور: ادامهٔ جنایات رژیم صهیونیستی در غزه و سکوت و ناکارآمدی نهادهای بین‌المللی، لکهٔ ننگی بر پیشانی جامعهٔ جهانی است. ما هر اقدامی را که به توقف کشتار، برقراری آتش‌بس و رساندن کمک‌های انسانی بینجامد قدر دانیم و تلاش‌های مصر را، که به‌دلیل مرز مشترک با غزه بار سنگینی بر دوش دارد، در همین چارچوب می‌بینیم.
با این حال باید صریح باشم: میانجی‌گری به‌تنهایی کافی نیست. تا زمانی که اشغالگر هزینه‌ای برای جنایاتش نپردازد، توقف پایدار تجاوز ممکن نیست.
آنچه لازم است فشار واقعی و هماهنگ کشورهای اسلامی و جامعهٔ جهانی است: رفع محاصره، ورود بدون مانع کمک‌ها و پایان دادن به مصونیت رژیم. ایران در کنار ملت مظلوم فلسطین ایستاده است.
