چرا فضانوردان شوروی هیچگاه موفق به فرود روی ماه نشدند؟

روزياتو/ در روز ۳ جولاي ۱۹۶۹، درست ۱۷ روز پيش از آنکه نيل آرمسترانگ و باز آلدرين قدم بر سطح ماه بگذارند، اتحاد جماهير شوروي دومين تلاشش را براي پرتاب راکت خود به نام N1 به ماه انجام داد. هيچ اعلام رسمي براي اين عمليات محرمانه صورت نگرفت اما ماهواره هاي جاسوسي ايالات متحده نظاره گر نابودي کامل يکي از دو سکوي پرتاب راکت مورد نظر در مرکز آزمايش فضايي تيوراتام، قزاقستان بودند. اتحاد جماهير شوروي در آن زمان از اين موضوع آگاه نبود اما اميدهاي اين کشور براي دستيابي به ماه نيز با خاکستر شدن اين سکوي پرتاب در سال ۱۹۶۹ پايان يافت. روس هاي هيچ وقت شانسي نداشتند قصه راکت N1 اتحاد جماهير شوروي و برنامه گسترده سفر به ماه در اتحاد جماهير شوروي هنوز هم رازآلود باقي مانده به خصوص در مقايسه با برنامه آپولو. تاريخ نگاران هنوز هم بر سر اين که چگونه و چرا برنامه فضايي پيشگامانه شوروي به يکباره در رقابت براي سفر به ماه عقب افتاده و هنگام قدم گذاشتن آرمسترانگ و آلدرين بر ماه، روس ها چقدر عقب بودند با يکديگر اختلاف نظر دارند. حقيقت اين است که تنها يک عامل در ناکام ماندن برنامه سفر فضانوردان شوروي به کره ماه دخيل نبود. بدون شک در باد پيروزي خوابيدن کرملين در ماجراي رسيدن آن ها به مدار زمين توسط اسپوتنيک و يوري گاگارين نقش مهمي در اين موضوع داشت. يوري گاگارين و سرگئي کورولف رقابت هاي دروني بين رهبران برنامه فضايي شوروي- سرگئي کورولف، والنتين گلوشکو و ولاديمير چلومي- نيز کمکي به پيشبرد برنامه اين کشور براي رسيدن به ماه نکرد. اما از همان آوريل ۱۹۶۱، تصميم گيران سياسي ايالات متحده، سفر به ماه را به عنوان دستاوردي که به ا حتمال فراوان پيش از روس ها به آن دست خواهند يافت نشان کرده بودند و تنها دليل نيز برتري اقتصادي و تکنولوژيکي ايالات متحده بود. به اين موضوعات، حمايت کم حرارت ارتش اتحاد جماهير شوروي از برنامه غيرنظامي فضايي کشور را اضافه کنيد که بخش زيادي از هزينه هاي صنعت ساخت راکت را در اختيار داشته را نيز اضافه کنيد تا مشخص شود که مهندسان فضايي شوروي هيچ شانسي براي سبقت گرفتن از ناسا در سفر به ماه نداشته اند. داستاني تکراري و مداوم حتي نيم قرن پس از اين ماجرا، هنوز هم با تکه هاي جديدي از تلاش گسترده و چند وجهي شوروي براي رساندن انسان به ماه روبرو مي شويم. تنها در سال ۲۰۱۵ بود که جانشين دايره طراحي OKB-1 که توسعه راکت غول پيکر N1 را بر عهده داشت، جزييات مشکلات در حال افزايش برنامه سفر به ماه در اتحاد جماهير شوروي را به تصوير کشيد که يادآور مسير دردناک و شکنجه وار طراحي ماموريت نهايي در پروژه آپولو بود. اسناد مربوط به آوريل ۱۹۶۳ نشان مي دهد که مهندسان شوروي تنها تحليل ۲۶ سناريو مختلف براي سفر به ماه را به پايان رسانده و تنها توانسته بودند آن ها را به ۴ معماري متفاوت تقليل دهند که هنوز به مطالعه جزييات بيشتر قبل از انتخاب طرح نهايي نياز داشت. راکت N1 وقتي به گذشته نگاه مي کنيم بسيار حيرت انگيز است که ببينيم اين ۴ سناريو نهايي چه مقدار دور از معماري پاياني بوده اند. براي مقايسه در ميانه سال ۱۹۶۲، پدران پروژه آپولو از قبل مکان هاي استقرار فضاپيما در مدار ماه و عناصر کليدي سناريو پرواز و معماري تک پرتابي را تهيه و مشخص کرده و به همين دليل راه براي توسعه سريع راکت Saturn V براي ماموريت هاي آپولو باز شد. حتي در اين مراحل کاغذي اوليه که نيازي به سرمايه گذاري هاي مالي و تخصيص ابزارها و امکانات فيزيکي از جانب کرملين وجود نداشت، مهندسان اتحاد جماهير شوروي حدود يک سال از همتايان آمريکايي خود عقب بوده و از آن به بعد نيز همه چيز براي روس ها در مسير عکس در جريان بود. چندين درگيري بر سر استفاده از پيشرانه ها و طراحي راکت آينده ماه و ديگر اختلافات استراتژيک در داخل اين صنعت باعث پيچيده تر شدن و در نهايت به تعويق افتادن برنامه اتحاد جماهير شوروي براي سفر به ماه شد. تنها در سال ۱۹۶۴ بود که مهندسان اين کشور حمايت سياسي لازم براي پيوستن به رقابت سفر به ماه را دريافت کردند که ديگر بسيار دير شده بود. در ۴ سال بعد از اين اتفاق هزاران مشکل تکنيکي و تست هاي پرواز ناموفق به بيشتر شدن شکاف بين آپولو و رقيبش در شوروي کمک کرد. زماني براي ساختن وقتي که زمان ساختن راکت فرا رسيد، اتحاد جماهير شوروي با ضعف هاي جغرافيايي مواجه شد. براي مثال، سکوي پرتاب تيوراتام فاصله بسياري از شهرهاي بندري داشت و اين بدان معنا بود که سرهم بندي و چينش مراحل پرتاب راکت به ماه در کنار يک ارتش از کارگران بايد به استپ هاي لم يزرع و بسيار خشک قزاقستان منتقل مي شدند. در نهايت، ضربه نهايي را سيستم اصلي پيشرانه راکت N1 به کرملين وارد کرد. در ابتدا طرح هاي مختلفي براي تجهيز N1 با موتورهايي با قدرت توليد بيش از ۶۰۰ تن نيروي پيشرانه وجود داشت اما نبود ماشين آلات ضروري و کمبود زمان، طراحان را مجاب کرد که به موتورهاي بسيار کوچکتر ۱۵۰ تني قناعت کنند. اين بدان معنا بود که کل ۲۴ موتور (و وقتي که معلوم شد کافي نيست، ۳۰ موتور) بايد به صورت کاملاً هماهنگ کار مي کردند تا بتوانند اين راکت غول پيکر را از روي سکو بلند کنند. ساخت سايت پرتاب ثابت که به مهندسين امکان مي داد زنجيره چند موتوري خيالي را روي زمين تنظيم کنند، نيز براي صرفه جويي در زمان و هزينه ها کنار گذاشته شد. بدين دليل وقتي که موتورهاي ظاهراً جديد به هم متصل شدند، مي بايست در پروازي واقعي و روي راکت واقعي کار مي کردند. اتفاقي که رخ نداد. در طي اولين تلاش براي پرتاب در ۲۱ فوريه ۱۹۶۹، اين راکت پس از يک دقيقه و ۸ ثانيه پرواز به دليل از کار افتادن سيستم پيشرانه سقوط کرد. اگر چه رهبران پروژه نااميد شدند اما اين شکست باعث نشد که دست از تلاش بردارند زيرا کسي کشته نشده، سکوي پرتاب کاملاً سالم باقي مانده و راکت نيز توانايي نسبي خود براي پرواز (دستکم تا ارتفاع ۳۰ کيلومتري) را نشان داده بود. بسياري از مهندسان پيشين پروژه N1 آنقدر شکست و سقوط ديده بودند که مورد اخير را به مثابه يک خبر خوب مي دانستند. از اين رو تيم مهندسين شوروي ترغيب شد که هر چه زودتر دومين تلاش خود را براي پرتاب راکت N1 انجام دهد. دومين راکت N1 در تابستان ۱۹۶۹ به سکوي پرتاب رسيد، بعد از اينکه آپولو ۹ و آپولو ۱۰ ماموريت هاي تمريني خود را پيش از فرود واقعي روي ماه به اتمام رساندند که پيروزي ايالات متحده را بسيار قريب الوقوع نشان مي داد. در حالي که ششمين راکت Saturn V تعيين شده براي ماموريت آپول ۱۱ در حال آخرين بررسي ها در پايگاه کيپ کاناورال بود، دومين راکت N1 روس ها به سکوي پرتاب رسيد. راکت N1 شماره ۵L در نيمه شب ۴ جولاي ۱۹۶۹ پرتاب شد. وقتي که اين راکت در عرض کمتر از ۱۰٫۵ ثانيه پس از بلند شدن به ارتفاع صد متري رسيد، بخش هايي درخشان از دم آن جدا شد. سپس انگار که اين شيء غول پيکر در هوا معلق و منجمد مانده و خيلي آرام به يک سمت خم شد. در نوک راکت، موتورهاي فرار اضطراري روشن شده و کپسولي که قرار بود دو فضانورد را در خود داشته باشد به درون تاريکي برد. با از کار افتادن سيستم کنترل پرواز در اثر انفجار موتور، راکت غول پيکر نتوانست دور از سکوي پرتاب به سمت بالا ادامه مسير داده و با بخش زيادي از پيشرانه اش روي سکوي پرتاب افتاد. انفجار بزرگي که رخ داد تقريباً نيمي از دو مجموعه سکوي پرتاب را به طور کامل نابود ساخت، پروژه اي که سال ها براي تکميل آن وقت صرف شده بود. تکه هايي از راکت در فاصله ۶ مايلي پيدا شده و گزارش هايي از شکسته شدن شيشه ساختمان هايي که در فاصله ۴ مايلي سکوي پرتاب قرار داشتند نيز مخابره شد. همه چيز تمام شد شکست دومين پرتاب، شکست اتحاد جماهير شوروي در رقابت براي سفر به ماه را تثبيت کرد. در سال هاي بعد، راکت N1 دو پرتاب ناموفق ديگر داشت تا اينکه مقامات ارشد کشور در ژوئن ۱۹۷۴ اين برنامه را به طور کلي متوقف کردند. با اين وجود، اتحاد جماهير شوروي همچنان به مشارکت در سفرهاي فضايي انسان اداهم داد که از آن جمله مي توان به راکت مشهور سايوز اشاره کرد اما روياي رفتن فضانوردان روسي به ماه در تابستان ۱۹۶۹ در سکوي پرتاب قزاقستان نابود شد. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد