توسعه فناوری و فرآوری بذر و اندام رویشی در ۲۴ گونه از گیاهان دارویی

به نقل از معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري، برنامه 10 ساله توسعه فناوري و فرآوري بذر و اندام رويشي گياهان داروئي که توسط موسسه تحقيقات ثبت و گواهي بذر و نهال و با حمايت ستاد توسعه علوم و فناوري گياهان دارويي و طب سنتي معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري تدوين شده است به دنبال حفظ و ثبت ذخاير ژنتيکي 24 گونه گياه دارويي در کشور است.

گياهاني چون گل محمدي، کدو کاغذي، انواع آويشن، بابونه، انواع مرزه، نعناع، انواع زيره، گشنيز، ترخون فرانسوي، گل راعي، سنبل‌الطيب، رزماري، سرخارگل، زوفا، ماريتيغال، بادرنجبوبه، گل ساعتي، مرزنجوش، زعفران، مريم گلي، آلوئه ورا، رازيانه، گل هميشه بهار و چاي ترش.

يکي از زمينه‌هاي بکر و مستعد در عرصه کشاورزي ايران استفاده از ظرفيت عظيم گياهان داروئي کشور است که بنا به دلايلي تا کنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است. با وجود اينکه از تعداد حدود 8 هزار گونه گياهي در کشور بيش از 2 هزار و 500 گونه در تقسيم‌بندي گياهان داروئي قرار گرفته‌اند، اما فعاليت‌هاي تحقيقاتي و اجرايي صورت گرفته طي يک دهه اخير درصد ناچيزي از نياز موجود در اين زمينه را پاسخگو بوده است.

در حوزه گياهان داروئي کشور به دليل ابهامات علمي موجود دستيابي به بذر و اندام رويشي مناسب و واجد اصالت و سلامت بسيار دشوار است و تهيه و اجراي طرح‌ها و پروژه‌هاي تحقيقاتي بويژه در زمينه فناوري و فرآوري بذر گياهان داروئي ضرورتي اجتناب ناپذير است.

با تعريف 3 برنامه ملي قرار است اين خلاها پر شود و توسعه فناوري و فرآوري 24 گونه بذر و اندام رويشي گياهان داروئي اجرايي شود.

1. ثبت ذخاير ژنتيکي گياهي و ارقام بومي و محلي گياهان دارويي

يکي از برنامه‌ها در اين حوزه ثبت ذخاير ژنتيکي گياهي و ارقام بومي و محلي گياهان دارويي است. اين کار نيازمند جمع‌آوري توده‌هاي بومي و محلي گياه، کاشت و تهيه شناسنامه مورفولوژيک يا به عبارتي انجام آزمون هاي تمايز، پايداري و يکنواختي به مدت حداقل دو سال است. بنابراين با فرض برنامه‌ريزي براي انجام آزمون ها در مورد 4 گونه گياهي در سال مي‌توان سالانه 2 گونه گياهي و طي 10 سال 20 گونه گياهي را به ثبت رساند.

2. افزايش استانداردهاي مزرعه و بذر، نهال و نهالستان گياهان داروئي

استانداردها در اين حوزه يا در جلسات مشورتي تدوين  يا با استفاده از استانداردهاي مشابه انتخاب مي‌شود. در مواردي که اطلاعات موجود در منابع علمي پاسخگوي تعيين شاخص‌هاي استاندارد نيست بايد طرح‌هاي تحقيقاتي تهيه و نسبت به بررسي موضوع اقدام کرد. با فرض تدوين استاندارد دو گونه گياه داروئي در سال، طي 10 سال مي‌توان استاندارد بذر و يا اندام رويشي 20 گونه گياه داروئي را تدوين کرد. در حال حاضر با حمايت‌هاي معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري حدود 10 استاندارد در اين حوزه تعريف شده است.

3. ارتقاي پروتکل‌ها و دستورالعمل‌هاي کنترل و گواهي بذر و نهال گياهان داروئي

کنترل و گواهي بذر گياهان داروئي نيازمند تدوين پروتکل‌ها و دستورالعمل‌ها براي اعمال استانداردها در مراحل مختلف است. «تعيين شاخص‌هاي کيفي بذر»، «تعيين مقادير شاخص‌هاي کيفي در مزرعه»، «تعيين مقادير شاخص‌هاي کيفي در آزمايشگاه»، «تعيين روش‌هاي بازرسي مزارع توليد گياهان داروئي» و «روش‌هاي نمونه‌برداري از بذر (حقيقي و غير جنسي) گياهان داروئي» از جمله اين پروتکل‌ها و دستورالعمل‌ها است.