بازار سیاه دامنه‌ IR. در ایران

ايتنا/ گاهي قيمت‌گذاري بر روي دامنه‌هاي اينترنتي نيز به دليل نبودن نظارت کافي، سر به فلک مي‌زند! خريد و فروش کالاهاي مجازي در دنياي ارتباطات قرن بيست و يکم به فرآيندي روزمره در جامعه جهاني تبديل شده است. تبادل و انتقال ثبت دامنه‌هاي اينترنتي نيز يکي از اين بازارهاي مجازي را به خود اختصاص داده است. طبيعي است با رشد و توسعه وبگاه‌ها و درگاه‌هاي اينترنتي در کشورمان، در سال‌هاي اخير خريد و فروش دامنه‌ها در ايران نيز با روندي صعودي همراه بوده است. هرچند به علت نبود راهکارهاي نظارتي کافي، به نظر مي‌رسد واسطه‌گري و سودجويي به اين حوزه نيز وارد شده است. پسوند دامنه ir. پسوند دامنه ir. امروزه به عنوان يک دامنه مرتبه اول (‌TLD) از جايگاه ويژه‌اي در رده‌بندي‌هاي بين‌المللي برخوردار است. برپايه اطلاعات مندرج در پايگاه تخصصي رصد و آمارگيري مربوط به اينترنت- W3Techs- دامنه ir. تا نيمه فروردين امسال از بين ۷۸ دامنه مرتبه اولِ با رقم استفاده بالاتر از ۱/۰ درصد، با در اختيار داشتن ۷/۰ درصد از ميزان استفاده کل وبگاه‌ها، در رده هجدهم ايستاده است. فارسي نيز به عنوان يکي از زبان‌هاي پر کاربرد محتواي وبگاه‌ها با استقبال روزافزوني مواجه است. به طوري که محتواي ۹/۰ درصد از تمام وبگاه‌هاي جهان به زبان فارسي نوشته مي‌شود و فارسي از بين ۳۸ زبان بسيار رايج در وب در رتبه سيزدهم و حتي بالاتر از زبان عربي قرار دارد. پژوهشگاه دانش‌هاي بنيادي يا همان مرکز تحقيقات فيزيک نظري و رياضيات، مسئول ثبت دامنه‌هاي با پسوند ir. است. براساس گزارش وبگاه اين مرکز، ۶۱۸ هزار و ۱۴۷ دامنه فعال با اين پسوند در اينترنت وجود دارد. در ايران نيز همانند تمام کشورها، دو نوع روش ثبت و خريد دامنه وجود دارد. روش نخست، ثبت استاندارد است که براساس تعرفه‌هاي موجود ارائه شده توسط متولي رسمي و نمايندگي‌هاي زيرمجموعه آن انجام مي‌شود و روش دوم، خريد و فروش خصوصي است. اين روش معمولاً به دو صورت انجام مي‌گيرد: ۱- دامنه مورد نظر خريدار از قبل ثبت شده باشد. ۲- مالک سايت قصد فروش و انتقال دامنه ثبت شده خود را داشته باشد. اما نکته‌اي که درباره روش خريد و فروش خصوصي حائز اهميت است، تعيين قيمت انتقال ثبت دامنه است. در اينجا به نظر مي‌رسد هيچ محدوده يا کارگزار مشخصي براي محاسبه قيمت دامنه‌هاي از قبل ثبت شده وجود ندارد. براي مثال، خبرنگار جام‌جم براي ارزيابي قيمت فروش دامنه‌هاي ثبت شده با يکي از مالکان که آماده واگذاري دامنه خود بود تماس گرفت. فروشنده، قيمت پايه دامنه مورد نظر به نام Jupiter.ir را بين ۵ تا ۱۰ ميليون تومان اعلام کرد. وي اظهار کرد که قيمت فروش پايه دامنه‌هايي با نام‌هاي اسطوره‌اي معروفي مثل artemis.ir، pegasus.ir و saturn.ir در اين طيف قيمت و حتي بالاتر است و دامنه هاي‌ديگري چون king.ir تا ۳۰ ميليون تومان نيز قيمت‌گذاري مي‌شود. حتي قيمت دامنه‌هايي که به کلمات رايج و پر کاربرد در محاورات روزمره مربوط مي‌شود، مي‌تواند قيمت بسيار بالاتري نيز داشته باشد. براي مثال دامنه film.ir مي‌تواند تا سقف ۷۵۰ ميليون تومان نيز قيمت‌گذاري شود و البته مشتري هم داشته باشد! رئيس واحد ثبت دامنه اينترنتي ‎ .ir: از نظر قانوني امکان اعمال نظارت خاصي در اين خصوص وجود ندارد، زيرا دامنه‌ها نيز همانند هر کالايي که داراي مالک خصوصي است مي‌تواند به قيمت مورد نظر فروشنده عرضه شود و به‌طور طبيعي اگر خريداري با قيمت مطرح شده موافق نباشد، مي‌تواند از خريد اين کالا منصرف شود. از همه جالب‌تر اين‌که اگر بخواهيد دامنه اينترنتي به نام يک عدد سه يا چهار رقمي ثبت کنيد، آن‌گاه در کمال تعجب خواهيد ديد چند عضو يک خانواده با نام خانوادگي مشابه اکثريت قريب به اتفاق عددها را خريده‌اند. در تماس خبرنگار جام‌جم براي دريافت قيمت فروش يک نمونه از اين دامنه‌هاي عددي ابتدا نشاني يک وبگاه اينترنتي خارجي معرفي شد که در آن قيمت‌هاي مربوط به عددهاي مشابه با پسوند com . به دلار مطرح شده بود و گفته شد پس از ديدن اين قيمت‌ها، قيمت پيشنهادي خود را ارائه دهيد. قاعدتا روزي خواهد رسيد که اشخاص حقيقي يا حقوقي به نحوي نياز به خريد دامنه اينترنتي متناسب با آن عدد را پيدا خواهند کرد و آن وقت ناچارند نظر فروشنده را براي فروش دامنه مورد نظر جلب کنند. نظر رئيس واحد ثبت دامنه ir. عليرضا صالح، رئيس واحد ثبت دامنه اينترنتي ‎.ir در گفت‌وگو با خبرنگار جام‌جم در پاسخ به اين سوال که آيا نظارتي در تعيين قيمت‌ها از سوي مراکز ذي‌صلاح وجود دارد يا خير گفت: از نظر قانوني امکان اعمال نظارت خاصي در اين خصوص وجود ندارد. زيرا دامنه‌ها نيز همانند هر کالايي که داراي مالک خصوصي است مي‌تواند به قيمت مورد نظر فروشنده عرضه شود و بديهي است اگر خريداري با قيمت مطرح شده موافق نباشد، مي‌تواند از خريد اين کالا منصرف شود. صالح در ادامه افزود: البته براي جلوگيري از سوءاستفاده سودجويان، راهکار قانوني حل اختلاف در نظر گرفته شده است. اين راهکار به شاکي اجازه مي‌دهد در صورت سوءاستفاده طرف مقابل، در مراجع قانوني طرح دعوي کند. براي مثال، شخص حقيقي يا حقوقي دامنه‌اي را به نام برند يا علامت تجاري شناخته شده‌اي خريداري مي‌کند، سپس با شرکت مالک اين برند يا علامت تجاري تماس مي‌گيرد و عنوان مي‌کند که داراي چنين دامنه‌اي است و مي‌تواند آن را به قيمت بالايي به فروش برساند. در اين حالت، اين شرکت مي‌تواند از فروشنده شکايت کند. زيرا اين مصداق سوءاستفاده از حق مالک اصلي آن علامت تجاري است. در اين صورت فرآيند حل اختلاف به کمک شاکي مي‌آيد و با راي دادگاه دامنه را لغو مي‌کند. چند راهکار هرچند سخنان عليرضا صالح در خصوص تعيين قيمت کالا از سوي فروشنده کاملاً صحيح است، اما علاوه بر راهکار حل اختلاف قطعا با وضع مقررات ديگري مي‌توان از بروز بسياري از فرصت‌طلبي‌ها و واسطه‌گري‌ها در اين حوزه پيشگيري کرد. در حقيقت، بر مبناي اظهارات رئيس واحد ثبت دامنه اينترنتي ‎.ir، راهکار حل اختلاف فقط در شرايطي قابل ملاحظه است که مصاديق سوءاستفاده حقيقي يا حقوقي در زمان تبادل يا تمديد ثبت دامنه اينترنتي اثبات شود. بنابراين، به نظر نمي‌رسد که گرانفروشي و پيشنهاد قيمت‌هاي نجومي بي‌ضابطه از سوي فروشندگاني که فقط به قصد خريد و فروش اقدام به تصاحب دامنه‌هاي اينترنتي با اسامي خاص کرده‌اند در چنين شرايطي مورد بررسي قرار گيرد. از اين رو به نظر مي‌رسد براي مبارزه اين نوع واسطه‌گري‌ها در بازار خريد و فروش نام دامنه بايد به راهکار ديگري انديشيد. به عنوان مثال، همان‌گونه که سازمان تعزيرات حکومتي بر تعيين قيمت‌ها و مقابله با گرانفروشي در بازار کالاهاي واقعي نظارت دارد، سازمان يا نهاد مشابهي مي‌تواند وظيفه نظارت بر بازار کالاهاي مجازي از جمله خريد و فروش و انتقال ثبت دامنه‌هاي اينترنتي را عهده‌دار شود. تنظيم مقررات ويژه وضع ماليات نيز مي‌تواند به عنوان يکي از راه‌هاي مقابله با گرانفروشي و ارائه قيمت‌هاي منصفانه و منطقي در اين بازار مد نظر قرار گيرد. وزارت امور اقتصادي و دارايي و سازمان امور مالياتي کشور با کسب اختياراتي از سوي قانونگذار براي اختصاص ماليات به اين کالاي مجازي مي‌توانند از بسياري رفتارهاي سودجويانه در اين حوزه پيشگيري کنند. به اين ترتيب با بالاتر رفتن قيمت‌هاي درنظر گرفته شده از طرف سودجويان از سطح مشخصي، ماليات با ضريب تصاعدي مي‌تواند افزايش يابد تا به اين ترتيب، پيشنهاد قيمت‌هاي نجومي براي دامنه‌ها بجز کاهش مشتري تأثيري در انتفاع مالي واسطه‌ها نداشته باشد. اين اتفاقي است که در بازارهاي بين‌المللي تبادل نام دامنه رخ مي‌دهد. با مراجعه به برخي درگاه‌هاي ارائه‌دهنده اين خدمات مي‌توان مشاهده کرد که به تمام دامنه‌هايي که به روش خصوصي عرضه مي‌شود ماليات اختصاص مي‌گيرد. در حالي که دامنه‌هايي که با تعرفه‌هاي استاندارد عرضه مي‌شود بدون ماليات يا ماليات بر ارزش افزوده‌اند. به عنوان نمونه، به همان نام دامنه jupiter باز مي‌گرديم که در ايران، از قبل با پسوند ir. و با هزينه اندک ثبت شده و اکنون از سوي مالک خصوصي با قيمت پايه ۵ تا ۱۰ ميليون تومان و بدون هيچ نظارت مالياتي عرضه مي‌شود. اين نام با پسوند com. (پسوندي که در ۶/۵۱ درصد از تمام وبگاه‌هاي دنيا استفاده مي‌شود) در نسخه‌هاي a-jupiter.com، the-jupiter.com و thejupiter.com موجود است. هر سه نسخه در درگاه‌هاي اينترنتي whois.net و verio.com با قيمت استاندارد ۵۹/۱۱ دلار (حدود ۳۸ هزار تومان) در سال ثبت مي‌شود. اين درحالي است که براي خريد دامنه jupiterray.com که از نظر اسمي شباهت به دامنهjupiter دارد و متعلق به مالک خصوصي است قيمت ۱۰۹۵ دلار عرضه شده است که با احتساب ۲۰۰ دلار ماليات بر ارزش افزوده به رقم ۱۲۹۵ دلار (حدود ۴ ميليون و ۳۰۰ هزار تومان) افزايش مي‌يابد و بالطبع هر چه قيمت‌هاي مبادله‌اي بالاتر رود، ضريب اعمال ماليات نيز قابل افزايش خواهد بود. به اين ترتيب به نظر مي‌رسد وضع نشدن مقررات مالياتي در اين حوزه موجب شده گروهي از واسطه‌ها بدون هيچ نظارتي از فرار مالياتي بهره برده و به سودهاي کلاني دست يابند.