برگزیده

عقب‌نشینی ترامپ

صبح نو

بروزرسانی 1405/03/09 - 19:51

صبح نو/ متن پیش رو در صبح نو منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

محبوبه نیاورانی| شب گذشته ترامپ با یک متن ادعایی از نهایی شدن توافق با ایران سخن گفت. ادعایی که توسط ایران تکذیب شده و اسماعیل بقایی سخنگوی تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای اعلام کرد تاکنون تفاهمی با آمریکا نهایی نشده است. هرچند که زیست در فضای مجازی، توییت‌های پیاپی، تناقض‌گویی‌های مکرر، خوشیفتگی و در نهایت خودپیروزنمایی اغراق‌آمیز از مشخصه‌های اصلی رئیس جمهور آمریکاست و نباید بر اساس آن قضاوت و یا تصمیم گرفت. چراکه او مدام موضع خود را تغییر می‌دهد تا رسانه‌ها و دیگر بازیگران سیاسی در مقام واکنش‌دهنده و توضیح‌خواه قرار بگیرند تا از این طریق در مرکز توجه باقی بماند. او با این کار حتی شکست‌ها و عقب نشینی‌های خود را با عبارت «پیروزی قاطع» و «بزرگ‌ترین موفقیت تاریخ» به رسانه‌ها می فروشد.

به هر روی، برخلاف اظهارات ترامپ، هنوز هیچ توافق نهایی نشده و متن در حال تبادل است. این توافق در صورت اعلام سه مرحله دارد. مرحله اول پایان جنگ است چه در ایران و چه در جبهه متحدانش از جمله لبنان.

مرحله دوم، همراه با انجام یکسری اقدامات عینی از سوی آمریکاست. این مرحله به معنای اثبات اراده آمریکا برای دستیابی به توافق نهایی است. در گام دوم باید محاصره دریایی رفع و تحریم‌های نفتی ایران برداشته شود. تنگه هرمز نیز باز می‌شود. البته این بازگشایی با مدیریت ایرانی عبور و مرور همراه با تامین امنیت و ارائه خدمات و بیمه است. در همین مرحله، نیمی از پول بلوکه شده ایران در دسترس قرار می‌گیرد. درواقع مرحله دوم مرحله‌ای مهم و سرنوشت ساز است که اگر به درستی و براساس تفاهمات صورت گرفته انجام شود، دو کشور وارد مرحله سوم مذاکره خواهند شد. اما اگر طرف آمریکایی پایبند به تفاهمات نماند، ایران از توافق خارج می‌شود.

در گام سوم، گفت‌وگوها درباره رفع تحریم‌ها و موضوع هسته‌ای است. امروز و در سطح اولیه از تفاهم درباره موضوعاتی چون خروج اورانیوم که ترامپ ادعا می‌کند، هیچ بحثی نشده است. بنابراین خبرهایی مبنی بر خروج مواد غنی شده به روسیه یا قزاقستان و یا انهدام آن در داخل، تنها گمانه‌زنی رسانه‌ای است.

ترامپ به شدت تحت فشار داخلی است همچنانکه در نظرسنجی اکونومیست به نرخ خالص محبوبیت منفی دونالد ترامپ به رقم بی‌سابقه ۲۴- درصد رسیده و او به دنبال توافق و راه‌حلی سریع برای رهایی از مخمصه‌ای است که خود را در آن گرفتار کرده بنابراین ناچار شد برای بازگشایی تنگه هرمز و جلوگیری از تشدید بحران انرژی، مهم‌ترین خواسته‌های خود را به مذاکرات آینده موکول کند.
در کل چارچوبی که برای این توافق می‌توان ترسیم کرد موافقت ایران با عبور و مرور در تنگه هرمز با مدیریتی جدید که قبل از جنگ وجود نداشت، تعهد ایران به عدم ساخت سلاح‌های هسته‌ای که قبل از جنگ هم وجود داشت، رفع تحریم‌های نفتی و آزادسازی دارایی‌های مسدود شده است که یک گام بلند استراتژیک برای ایران است.

در این توافق ضمن آنکه گفت‌وگو برای برنامه هسته‌ای به مرحله سوم توافق ارجاع شده، بحث موشکی و نقش منطقه‌ای ایران و حمایت از گروه‌های مقاومت اصلا در موضوعات مورد بحث در مذاکرات نیست. این تفاوت ماهوی، نشان‌دهنده توفیق ایران بر شتاب تاکتیکی واشنگتن است. مهم‌ترین دستاوردی که از این مذاکرات و یادداشت تفاهم میان واشنگتن و تهران که با میانجیگری پاکستان انجام شده می‌توان برشمرد: جنگی که می‌توانست به‌راحتی از کنترل خارج شود و انرژی و اقتصاد دنیا را با خود منفجر کند، در مسیر کاهش تنش و ثبات قرار خواهد گرفت.

برای رئیس‌جمهوری که در ابتدای جنگ گفته بود هیچ توافقی با ایران وجود نخواهد داشت مگر تسلیم کامل، حالا آکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی درباره توافق خبر داد که «ما از ایران در مورد مواد هسته‌ای و مهم‌تر از آن، آنچه در مذاکرات بر سر آن توافق شده، تضمین‌های شفاهی دریافت کرده‌ایم.» دولتی که با وعده «تغییر رژیم در ایران و نابودی کامل برنامه هسته‌ای» پا به جنگ گذاشت، اکنون به «قول شفاهی» درباره مواد هسته‌ای بسنده کرده است. این عقب‌نشینی بی‌سابقه در تاریخ دیپلماسی آمریکا، نه تنها دستاوردی برای واشنگتن ندارد، بلکه سندی بر اثبات تاب‌آوری، بازدارندگی و ابتکار عمل ایران در میدان و میز مذاکره است.